Kleine tijdelijke stikstofuitstoot levert grote reductie op

Bij de uitbreiding en de verzwaring van het Nederlandse stroomnet komt de komende tien jaar 5 of 6 kiloton stikstof vrij. Maar deze bouwprojecten leveren, per jaar, een uitstootreductie op van naar schatting 30 kiloton stikstof. Dat schrijft atmosfeerwetenschapper Martijn Schaap, hoogleraar aan de Freie Universität Berlin, in een berekening voor de Tweede Kamer. Dat is dus een reductie van 300 kiloton versus een uitstoot van 5 tot 6 kiloton.

De aanleiding voor zijn notitie is het voorstel van de Europese Commissie afgelopen december om de aanleg van elektriciteitsinfrastructuur niet meer te laten tegenhouden door de uitstoot van stikstof. Brussel wil het voorkomen van deposities op beschermde natuurgebieden niet doorslaggevend laten zijn voor het kunnen aanjagen van de energietransitie. De verzwaring en aanleg van hoog-, midden- en laagspanningsnetten krijgt van de Europese Commissie het stempel van ‘een hoger openbaar belang’.

Vurige wens

Het voorstel van de Europese Commissie werd op 10 december 2025 naar buiten gebracht, maar moet nog een akkoord krijgen van het Europees Parlement en de raad van ministers. Duidelijk is wel dat deze wijziging in de Europese regels voor de interne elektriciteitsmarkt een vurige wens is van de Nederlandse netbeheerders, maar ook van de afgelopen kabinetten.

Eén reden daarvoor is dat de Nederlandse vrijstelling van de bouw voor de stikstofregels in 2022 door de Raad van State werd geschrapt. Deze uitspraak volgde uit een rechtszaak die milieugroep MOB had aangespannen tegen het Porthos-project in de Rotterdamse haven, waarbij koolstofdioxide onder de bodem van de Noordzee wordt opgeslagen. Sindsdien smeekten de netbeheerders om een terugkeer van de bouwvrijstelling. Politiek Den Haag heeft vanaf die tijd in Brussel gelobbied voor een Europese oplossing.

Tien jaar

Martijn Schaap en zijn mede-onderzoekers hebben gekeken welke netverzwaringen de komende tien jaar gepland zijn. De aanpak van het hoogspannings- en middenspanningsnet geeft de komende tien jaar een uitstoot van naar verwachting 0,6 of 0,7 kiloton. De bouwemissies voor het laagspanningsnet voegen nog 0,4 tot 0,8 kiloton toe. De bouwactiviteiten voor windparken op de Noordzee geven een uitstoot van naar schatting 4,1 kiloton.

‘De impact van tijdelijk verhoogde stikstofuitstoot door netuitbreiding is zeer beperkt in verhouding tot de structurele emissiereducties door elektrificatie die zonder deze uitbreiding niet gerealiseerd kunnen worden’, onderstreept Schaap. Bovendien werkt de Europese vrijstelling ook door in buurlanden. Een derde van de totale neerslag in Nederland van stikstofoxiden (NOx) komt door uitstoot in het buitenland. ‘De prognoses voor de NOx-emissies in Duitsland, België en Frankrijk laten een daling zien van 45 procent tussen 2025 en 2035’, schrijft hij. Nederland heeft er dus veel baat bij dat deze vrijstelling in de hele EU van kracht wordt.