Tijdelijk Noodfonds Energie: zo benut je de nieuwe ronde optimaal

Op 4 januari 2027 opent het Tijdelijk Noodfonds Energie (TNE) opnieuw. Als de gegevensdeling opnieuw wordt ingericht, krijgen gemeenten daarmee weer toegang tot adressen van huishoudens die aanvullende hulp willen. Dat biedt een kans om gericht te helpen. Maar een adressenlijst verlaagt nog geen rekening. Daarvoor moeten energiecoaches, welzijnspartners en gemeentelijke hulpverleners klaarstaan. De voorbereiding begint nu.

Het kabinet heeft € 193 miljoen beschikbaar gesteld voor het Tijdelijk Noodfonds Energie. Naar verwachting doen ongeveer een half miljoen huishoudens een aanvraag. Anders dan in eerdere jaren sluit het fonds niet zodra het budget op is: iedereen die recht heeft op een tegemoetkoming en tijdig een aanvraag doet, krijgt ondersteuning.

Die tegemoetkoming geeft huishoudens lucht, maar verandert niets aan een slecht geïsoleerde woning, een duur energiecontract of een energieslurpend apparaat. Daar ligt de gemeentelijke rol. De TNE-adressen geven gemeenten een gerichte ingang naar huishoudens die zelf hebben aangegeven aanvullende hulp te willen. De vraag is hoe gemeenten die hulp vervolgens organiseren.

Voor de gemeentelijke voorbereiding zijn drie punten van belang:

• Schaal
  Met naar verwachting 500.000 aanvragers, moeten gemeenten rekening houden met een grotere vraag naar aanvullende hulp. Een rekenscenario maakt die omvang concreet: bij 500.000 aanvragen en 60 procent toestemming gaat het om circa 300.000 adressen. Dit is geen prognose; hoeveel adressen daadwerkelijk beschikbaar komen, hangt af van het aantal aanvragen, de afspraken over gegevensdeling en de toestemming van inwoners.
• Tijdpad
  Vanaf 1 december 2026 kunnen inwoners met vragen bij het Noodfonds terecht. Aanvragen kan van 4 januari tot en met 7 mei 2027. Bereid de uitvoering daarom voor op een instroom over meerdere maanden.
• Doelgroep
  De regeling is bedoeld voor huishoudens met een bruto-inkomen tot 130 procent van het sociaal minimum die minstens 8 procent van hun inkomen aan energie besteden. Tussen 130 en 200 procent geldt een grens van 10 procent. Ook onder meer bewoners met blokverwarming, studenten en gebruikers van warmtenetten of propaangas kunnen aanvragen. Het bereik gaat daarmee verder dan het gebruikelijke gemeentelijke minimabestand.

Hoe de toestemmingsvraag en het portaal voor de nieuwe ronde worden ingericht, is nog niet gepubliceerd. De lessen uit de eerdere gegevensdeling bieden wel houvast voor de voorbereiding. De precieze uitvoering moet aansluiten op de nieuwe afspraken.

Wat de vorige ronde leert

Huishoudens in energiearmoede vinden, blijft voor gemeenten een opgave. Uit de halfjaarlijkse TNO-monitor, aangehaald in de Kamerbrief van juni 2025, bleek dat 30 procent van de gemeenten moeite heeft de doelgroep te identificeren. De TNE-lijst kan daarbij helpen, maar roept meteen de volgende vraag op: wie neemt contact op, met welk aanbod en binnen welke termijn?

De eerdere ronde levert drie lessen op: 

a. Opvolging begint bij een gewekte verwachting. In de vorige ronde ontvingen inwoners een e-mail zodra hun gemeente toegang kreeg tot de gegevens met de boodschap “de gemeente neemt contact op”. Voor nieuw deelnemende gemeenten gold dat zij ieder huishouden binnen drie maanden minstens één keer moesten benaderen. Wie dan nog moest beginnen met het organiseren van de uitvoering, liep direct achter.

b. Persoonlijk contact vraagt om vertrouwde gezichten. Een brief van de gemeente over de energierekening kan bij inwoners ook vragen of wantrouwen oproepen. Energiecoaches, energiefixers en welzijnspartners die de wijk kennen, kunnen de drempel verlagen. Dat vraagt om samenwerking met lokale organisaties en voldoende tijd om vertrouwen op te bouwen.

c. Het aanbod moet passen bij de woonsituatie. Van de aanvragers die in 2025 de vrijwillige vraag over hun woonsituatie beantwoordden, huurde ruim acht op de tien. Een huurder kan niet zelf besluiten de woning te isoleren. Daarvoor is de corporatie of particuliere verhuurder nodig. Een aanbod dat vooral bestaat uit isolatiesubsidies voor woningeigenaren mist daardoor een belangrijk deel van deze groep. Hulp bij energiegebruik, kleine maatregelen en toegang tot andere voorzieningen kan ook huurders ondersteunen terwijl zij op verduurzaming wachten.

Vijf stappen voor gemeenten

1. Organiseer de uitvoering vóór de opening
Gebruik 1 december als richtpunt voor de voorbereiding. Regel de benodigde besluiten, autorisaties en afspraken zodra de voorwaarden voor deelname bekend zijn, zodat de uitvoering vóór de opening van het loket klaarstaat. Spreek met uitvoeringspartners af wie contact opneemt en hoeveel huisbezoeken per week haalbaar zijn. Reken ook een scenario door waarin het aantal adressen verdubbelt: van bijvoorbeeld 500 naar 1.000. Wat vraagt dat van de capaciteit en het budget? Controleer welke SPUK-middelen en impulsgelden daarvoor beschikbaar en inzetbaar zijn.

2. Stem het aanbod af op het huishouden
Gebruik de gegevens die binnen de afspraken beschikbaar komen om passende hulp voor te bereiden. Kijk naar de woonsituatie en de mogelijkheden van de bewoner. Een hoge tegemoetkoming is op zichzelf geen betrouwbare maat voor het besparingspotentieel. De belangrijkste keuzes per woonsituatie staan hieronder.

3. Benader inwoners snel en persoonlijk
Streef naar een eerste contactpoging binnen enkele weken na ontvangst van de gegevens. Combineer telefoon, brief of e-mail met een bezoek aan de deur waar dat passend is. Laat het contact zo veel mogelijk lopen via lokale partijen die inwoners kennen, zoals het wijkteam of de lokale energiebank. TNO noemt lokale inbedding en meerdere, langere huisbezoeken als kenmerken van effectieve energiehulp. In het onderzoek uit 2024 hingen minstens twee bezoeken samen met verbeteringen in energiezuinig gedrag en fysieke gezondheid; meer dan vier uur totale bezoektijd met beter wooncomfort en fysieke gezondheid. Reserveer daarom ruimte voor herhaalbezoeken en voldoende tijd per huishouden, afgestemd op de behoefte van de bewoner. Zorg waar mogelijk voor een vaste coach, met kennis van de problematiek rond energiearmoede. Leg helder uit waarom contact wordt opgenomen en dat de inwoner zelf toestemming heeft gegeven voor een hulpaanbod.

4. Bied meer dan energieadvies
TNE vergoedt de helft van de energiekosten boven de grens van 8 of 10 procent van het inkomen, binnen de grenzen van de regeling. Een aanzienlijk deel van de rekening blijft dus bestaan. Gebruik het huisbezoek om samen met de bewoner te kijken naar het energiecontract, het gebruik van apparaten en verwarming en mogelijke ondersteuning. Combineer praktische maatregelen met begeleiding bij energiegebruik en bespreek bij een vervolgbezoek wat lukt en waar extra hulp nodig is. TNO benadrukt het belang van maatwerk en regelmatige feedback voor gedragsverandering. Het onderzoek laat ook positieve resultaten zien bij organisaties die vrijwilligers of mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt inzetten en bij samenwerking met woningcorporaties. Zorg daarom voor begeleiding van coaches en energiefixers en maak met corporaties afspraken over het bereiken van huurders en de opvolging van woningproblemen. Denk daarnaast aan een witgoedregeling, kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, niet-aangevraagde toeslagen of schuldhulp. Maak vooraf afspraken over doorverwijzing, zodat een gesignaleerd probleem ook daadwerkelijk wordt opgepakt.

5. Blijf ook buiten de lijst zoeken
De lijst bevat alleen huishoudens die een aanvraag hebben gedaan en toestemming hebben gegeven. Wie de weg naar het Noodfonds niet vindt, blijft buiten beeld. Vergelijk het bereik op wijkniveau met de energiearmoedecijfers van TNO en bespreek met welzijnspartners en vrijwilligersorganisaties welke groepen mogelijk ontbreken. Gebruik die inzichten voor aanvullende outreach. De adressenlijst is een ingang, geen volledig overzicht van de lokale energiearmoede.

Zorgvuldig gegevensgebruik beschermt het vertrouwen

Inwoners delen hun gegevens omdat zij hulp willen bij hun energiekosten. Zij moeten erop kunnen vertrouwen dat die gegevens ook daarvoor worden gebruikt. Leg daarom vóór de uitvoering met de functionaris gegevensbescherming vast hoe de gemeente en haar partners de gegevens mogen verwerken, op basis van de afspraken voor de nieuwe ronde.

Maak in ieder geval afspraken over het volgende:

• Beperk de toegang tot medewerkers en partners die de gegevens voor het hulpaanbod nodig hebben. Leg rollen en verantwoordelijkheden vast in passende afspraken.
• Gebruik de gegevens uitsluitend voor het afgesproken hulpaanbod, niet voor handhaving, fraudeonderzoek of andere doelen.
• Bepaal hoe lang de gegevens worden bewaard en hoe intrekking van toestemming wordt verwerkt.
• Beoordeel vóór eventuele koppeling met andere bestanden of die verwerking is toegestaan en noodzakelijk. Betrek daarbij de functionaris gegevensbescherming.

Zorgvuldigheid bepaalt mede of inwoners een hulpaanbod durven aannemen. Een onduidelijke uitleg of onverwacht gebruik van hun gegevens kan dat vertrouwen schaden, ook bij een volgende aanvraag.

Een blijvend lagere rekening vraagt om lokale opvolging

Het Noodfonds biedt tijdelijke verlichting. Gemeenten kunnen die steun verbinden met hulp die langer doorwerkt: begeleiding bij energiegebruik, toegang tot voorzieningen en afspraken met verhuurders over verduurzaming. Dat lukt alleen als het lokale aanbod klaarstaat wanneer inwoners worden benaderd. De belangrijkste voorbereiding op de nieuwe ronde begint daarom ruim voordat het eerste adres binnenkomt.

Bronnen:

• Noodfonds Energie gaat open, Rijksoverheid, 29 september 2026
• Noodfonds Energie opent voor aanvragen op 4 januari 2027, Gemeente.nu
• Verlenging gegevensdeling Tijdelijk Noodfonds Energie, VNG
• Veelgestelde vragen gegevensuitwisseling TNE, VNG, februari 2026
• Datadeling voor ondersteuning bij hoge energiekosten, VNG, september 2025
• Q&A extra impulsmiddelen energiearmoede, Divosa
• Kamerstuk 24515-813, Tweede Kamer
• VNG Nieuwsbrief Energie (via gemeente Opmeer)
• Verlenging SPUK Energiearmoede aanpak 2026/2027, gemeente Enschede
• Energiearmoede in Nederland 2019-2025, TNO, juli 2026
• https://actienetwerkenergiearmoede.nl/tne-komt-eraan-samen-voorbereiden/, Actienetwerk Energiearmoede
• Kenmerken van effectieve energiehulp in Nederland, TNO 2024 R11200, juni 2024, samenvatting en paragraaf 9.3.