Hoeveel kost een hectare landbouwgrond in Nederland? Dat is gemiddeld 90.000 euro, oplopend tot zelfs meer dan 180.000 euro in Flevoland. Vergelijk dat met de prijzen in andere landen, zoals Oostenrijk (ongeveer 30.000 euro euro), Denemarken (20.000), Frankrijk (6000) en België (53.000).
Hoge grondprijzen: overheid gooit ‘olie op het vuur’
Raad voor leefomgeving en infrastructuur (Rli) pleit voor andere grondpolitiek.
Deze hoge grondprijzen zijn een sta-in-de-weg voor allerlei maatschappelijke doelen, zoals de aanleg van nieuwe natuur, woningbouw en ook het extensiveren van de landbouw. Want voor bijvoorbeeld grondgebonden landbouw, waarbij boeren alle mest op hun eigen weilanden kwijt kunnen, is meer grond nodig.
Olie op het vuur
Nederland is natuurlijk een uiterst dichtbevolkt land. Alleen Malta gaat ons voor. Maar in het nieuwe advies Grond voor verbetering schrijft de Raad voor leefomgeving en infrastructuur (Rli) dat ook de overheid schuld draagt aan deze nadelig hoge grondprijzen. ‘Om de stijging van de prijzen van agrarische grond te dempen, moet de overheid in ieder geval stoppen met zelf olie op het vuur te gooien’, schrijft de raad. De overheid ‘schiet zichzelf in de voet’.
Kabinetscrises
Hoezo? Volgens de Rli werkt het overheidsbeleid vaak prijsopdrijvend, door de landbouwsubsidies en meerdere fiscale vrijstellingen. Daarnaast zijn buurlanden als Frankrijk en Duitsland harder in hun grondpolitiek.
In Nederland ligt grondpolitiek historisch gevoelig, herinnert de raad zich: in 1958 viel het kabinet-Drees onder andere door discussie in de coalitie over hoeveel greep de overheid op de prijzen van landbouwgronden moest hebben; en het kabinet-Den Uyl viel in 1977 over onenigheid over de voorwaarden voor onteigening en het vestigen van voorkeursrecht op gronden. Maar ook het einde van het kabinet-Cals in 1966 werd versneld door grondpolitieke onmin.
Prijsopdrijvend
Deze onfortuinlijke historie moet volgens de raad geen excuus zijn om het grondbeleid niet te hervormen. De Rli wijst er pijnlijk genoeg op dat juist rijksbeleid een prijsopdrijvend effect kan hebben, zoals de maatregelen gericht op de stikstofproblematiek. ‘Geld dat naar het landelijk gebied stroomt om maatschappelijke problemen op te lossen, wordt in grond belegd.’
Denk aan de meerdere stoppersregelingen voor boeren, die door het kabinet Rutte-IV zijn begonnen, voortgezet zijn onder premier Schoof en een vervolg krijgen onder het aankomende kabinet. Dit stikstofgeld wordt gebruikt om de productierechten in de veeteelt op te kopen, waarna de uitgekochte boer bijvoorbeeld stopt met zijn of haar melkveehouderij en eventueel overstapt op akkerbouw.
‘De ontvangende partijen gebruiken de vergoedingen ook om elders grond aan te kopen’, schrijft de raad. Zo stuwt een deel van de stoppersregelingen de grondprijzen verder op.
Vrijstellingen
Dit geldt ook voor andere landbouwsubsidies, zegt de raad. Zoals de miljarden die elk jaar vrijkomen in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), die de lidstaten van de EU verdelen over hun agrariërs in de vorm van inkomenssteun en prikkels voor verduurzaming.
Daarnaast zijn er fiscale vrijstellingen die het aanlokkelijk maken geld in landbouwgrond te stoppen: agrarische grond is vrijgesteld van overdrachtsbelasting; bij verkoop van landbouwgrond hoeft geen winstbelasting te worden betaald; en de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) zorgt voor een grote fiscale vrijstelling als landbouwgrond van generatie op generatie vererfd of geschonken wordt.
Tot slot geldt grond als de oudedagsvoorziening van de boer. De raad wil daarom dat de fiscale vrijstellingen worden aangepast, en dat er voor boeren een pensioenfonds komt. Daar zou een parallel zijn met de huisartsen, waarvoor in 1973 een verplichte pensioenregeling is gekomen met oog op de moeilijkheden bij het overnemen van huisartspraktijken.
Zwaarder geschut
De raad ziet daarnaast graag dat lokale overheden minder mikken op vrijwillige kavelruil en dito verkoop van grond, maar durven in te zetten op zwaarder geschut: wettelijke herverkaveling, een voorkeursrecht op grond, onteigening. Alleen al het dreigen ermee, is nuttig, beweert de Rli: ‘Het starten van een onteigeningsprocedure leidt in ongeveer 95 procent van de gevallen alsnog tot onderlinge overeenstemming. De angst voor hoge afkoopsommen om schade voor grondeigenaren te compenseren, is dus vaak niet gerechtvaardigd.’
‘Vergelijken we het Nederlandse grondbeleid met dat van andere landen in Europa, dan valt op dat vrijwel nergens anders de druk op ruimte zo groot is en tegelijkertijd het grondbeleid zo liberaal’, zegt de raad. In Frankrijk worden alle transacties van landbouwgrond en bosarealen langs de lat gelegd van publieke doelen. Dit werk wordt gedaan door zogenaamde Safer-kantoren. ‘De kantoren hebben de opdracht te werken in het algemeen belang, onder toezicht van de ministeries van Landbouw en Financiën’, beschrijft de raad. Nederland zou ditzelfde kunnen doen via de Wet Agrarisch Grondverkeer (WAG).
Verlekkerd
Het uiteindelijke doel van de raad is dat de grondprijzen zakken en dat er meer grond gekocht en verkocht wordt. Twee derde van het Nederlands grondgebied bestaat uit landbouwgebieden. Veel partijen kijken verlekkerd naar deze open ruimte. ‘Daarom kijken plannenmakers vaak naar de landbouw als leverancier van grond.’ En: ‘Door de ruimtevraag van andere functies ligt een verdere afname van het areaal landbouwgrond in ons land voor de hand.’
Reacties: 2
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Hoe dichtbevolkter een land, hoe hoger de prijzen van grond, woningen en bedrijfsgebouwen. Overheden zijn echter ook in staat om deze prijzen op te blazen (voorbeeld Box 3).
Beter is hier te noemen de Wet Onroerende Zaakbelasting (de WOZ-waarde). Meer belastinginkomsten via de OZB (gemeenten), Waterschapsbelastingen en Box 3 (Rijk) waren het gevolg.