Grote zorgen over brandveiligheid: ‘het is vijf over twaalf’

Er zijn grote zorgen over de brandveiligheid van nieuwbouwprojecten. De huidige bouwregels zijn verouderd en sluiten niet meer aan bij de huidige praktijk, waarin onder meer met veel meer biobased materialen wordt gebouwd, appartementencomplexen steeds hoger worden en ouderen langer zelfstandig blijven wonen. De vraag is ‘of ouderen met een beperkte mobiliteit bij brand nog tijdig kunnen vluchten’, constateert TNO.

Kwaliteit onder druk

De Tweede Kamer spreekt binnenkort met onder meer de brandweer, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) over de ‘toekomstbestendigheid’ van de Nederlandse bouwregelgeving. De kwaliteit van de bouwregels staat onder grote druk, concluderen de drie partijen op basis van een nieuw onderzoek dat ze hebben laten uitvoeren door onderzoekbureau TNO. Alle aanpassingen van de bouwregels in de afgelopen dertig jaar hebben geleid tot een ‘stelsel dat complex is, moeilijk uitlegbaar en niet meer goed aansluit op de praktijk’, stelt de VNG in een begeleidend position paper dat naar de Tweede Kamer is gestuurd. De huidige regelgeving leidt tot ‘vertraging, extra kosten en soms zelfs schijnzekerheid, bijvoorbeeld bij brandveiligheid’, aldus de gemeenten.

Volgens TNO is een ‘fundamentele herziening van de bouwregelgeving’ nodig, schrijft het onderzoeksbureau in een eigen paper dat is gebaseerd op het onderzoek. ‘De samenhang en coherentie is na meer dan 30 jaar doorgevoerde wijzigingen afgenomen.’ Dat maakt bouwprojecten onnodig complex, voor zowel marktpartijen als bouwers.

De onderzoekers stellen dat het stelsel ‘onder druk’ staat. ‘Nieuwe technologische ontwikkelingen, veranderende maatschappelijke visies, Europese regelgeving en ad-hoc doorgevoerde wijzigingen in de loop van de tijd maken het stelsel van bouwregels steeds ingewikkelder om toe te passen in de dagelijkse praktijk.’

Bouwbesluit

De basis van het huidige stelsel is gebaseerd op het Bouwbesluit dat in 1992 het licht zag. Sindsdien is het steeds verder uitgebouwd, met onder meer het Bouwbesluit 2003 en het Bouwbesluit 2012, als uitvloeisel van de Woningwet. Later kwam daar de Wabo bij, en sinds geldt 2024 de Omgevingswet, met het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) als een van de vier uitgewerkte Algemene maatregelen van bestuur (Amvb’s). Met de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen, ook uit 2024, hebben private partijen meer verantwoordelijkheden gekregen in het bouwtoezicht. Daarnaast zijn er ook tal van Europese eisen bijgekomen, die onder meer het gebruik van duurzame materialen aanmoedigen, maar ook eisen stellen aan de bijvoorbeeld financiële transparantie van bouwprojecten.

Brandveiligheid

Grote zorgen zijn er bij de overheden en bij de brandweer dus over de brandveiligheid.

Het toegenomen gebruik van biobased materialen in de bouw, zoals hout, kurk en plantaardige vezels, brengt risico’s met zich mee, constateert TNO. Daarnaast worden er steeds hoge appartemententorens gebouwd, en wordt er van ouderen verwacht dat ze langer zelfstandig thuis wonen. Dat roept de vraag op, schrijft TNO in zijn position paper, ‘of ouderen met een beperkte mobiliteit bij brand nog tijdig kunnen vluchten’. In het onderzoekrapport zelf concluderen de onderzoekers dat de brandweer ‘steeds vaker de grenzen van het operationeel optreden bereikt’.

Brandweer Nederland herhaalt die conclusie in zijn eigen paper. Waar bouwregelgeving ervan uitgaat dat een brand binnen zestig minuten onder controle is, is het ‘niet uitzonderlijk’ meer dat een brand uren of zelfs dagen duurt, schrijft de organisatie.

Volgens de brandweer zelf is het ‘vijf over twaalf’. Uit het position paper van de brandweer: ‘De groeiende kloof tussen de brandveiligheidsregels en de huidige bouwpraktijk, én verandering van het gebruik van gebouwen, verhogen het risico op (dodelijke) slachtoffers en leggen steeds vaker onrealistische verwachtingen bij de brandweer.’ Als de bouwregels niet aangepast worden, ‘nemen de kansen op en de gevolgen van brand verder toe’.

Arnhem

De brandweer wijst er ook op dat grote branden waarbij meerdere woningen in de as gelegd worden, zoals in het centrum van Arnhem vorig jaar maart, ertoe leiden dat ook de woningbouwopgave vertraging oploopt.

TNO heeft een routekaart opgesteld om de regelgeving zo snel mogelijk bij de tijd te brengen. Die ziet toe op het actualiseren van bestaande bouwregelgeving, en om verder in kaart te brengen of de huidige uitgangspunten nog passend zijn. ‘Dit vraagt om een omvangrijk onderzoeksprogramma’, constateert het onderzoeksbureau in zijn rapport.