gierzwaluwen laag en voluit schetterend over, maar waar zit nou hun nest? Van Schie, ecoloog van beroep,
staat al een uurtje aan het einde van de doodlopende Irenestraat in Zoeterwoude-Rijndijk, een dorp aan de rand van de Zuid-Hollandse polders. Het is een woonwijk zoals er zoveel in Nederland zijn: erfjes met ruime woningen, aangeharkte voortuinen, brede klinkerstraten met rijen auto’s langs de stoeprand. Af en toe komt er een fietser voorbij, of kinderen die de hond uitlaten. Aan de oostkant van het dorp torenen vier windmolens en de Heinekenbrouwerij boven de wijk uit.
Gierzwaluwen vormen monsterklus voor gemeenten
Woningeigenaren moeten uitgebreider, en duurder, ecologisch onderzoek doen voor ze gaan isoleren. Gemeenten schieten nu te hulp.
Avondschemering
Het is een woensdagavond rond half tien, en Van Schie is in de avondschemering op zoek naar gierzwaluwen die zich genesteld hebben in de wijk. Meer specifiek: in de spouwmuren van de woningen, en onder de dakpannen. Al bij aankomst in de Nassaulaan, eerder vanavond, gaat zijn blik de lucht in om te spotten welke soorten er in de omgeving te zien zijn. De ekster die in het plantsoentje rondscharrelt is niet zo interessant; de meeuwen, halsbandparkieten en kauwtjes die overvliegen ook niet. Het huismusmannetje op het dak van het blok rijtjeswoningen al wel. Maar daar komt Van Schie vanavond niet voor. Hoog boven de wijk cirkelt een gierzwaluw; het doel van vandaag, maar voor nu nog te ver weg.
Van Schie, die een oranje hesje heeft aangetrokken, is in Zoeterwoude-Rijndijk bezig met de derde en laatste gierzwaluwronde, terwijl er ook onderzoek wordt gedaan naar de aanwezigheid van vleermuizen. Het westen van het dorp is al uitvoerig gemonitord, laat hij zien op de app waarin hij de waarnemingen invoert. Het middelste deel van de wijk is nog niet goed in kaart gebracht, maar ook daar vermoedt de ecoloog gierzwaluwen, zegt hij terwijl hij zijn vouwfiets uitklapt en koers zet richting de Irenestraat.
Raad van State
In veel gemeenten zijn dit jaar ecologen op pad. Onderzoeken zoals die van Van Schie werden ook eerder al uitgevoerd, maar zijn sinds een uitspraak van de Raad van State urgenter geworden. De hoogste bestuursrechter oordeelde in 2023 dat woningeigenaren bij het isoleren van bestaande woningen beter moeten laten onderzoeken of er in de spouwmuren beschermde dieren leven, zoals vleermuizen en gierzwaluwen. Als blijkt dat er soorten verstoord of bedreigd worden door de werkzaamheden, moeten eigenaren in overleg met de provincie compensatiemaatregelen nemen. Denk aan het plaatsen van nestkasten.
Bij een onderzoek naar vleermuizen deden isolatiebedrijven voorheen vooral endoscopisch onderzoek. Daarbij werd er met camera’s in een van de spouwmuren gekeken, en werd er met de bewoners een rondje rond het huis gemaakt. Volgens Raad van State was dat echter niet genoeg om te voldoen aan de zorgplicht uit de toenmalig Wet natuurbescherming, nu de Omgevingswet. Het cameraonderzoek was ontoereikend om leven in de spouwmuren op te merken. Oude leidingen en puin maken het onmogelijk om een goed beeld te krijgen van wat zich er afspeelt, en de gewone dwergvleermuis is net zo groot als een luciferdoosje en amper te zien met een ongetraind oog. En dus, stelde de Raad van State, is er uitgebreider onderzoek nodig. En daarom staat Van Schie nu al een uurtje in de Irenestraat naar de lucht te staren, waar een stuk of zestien gierzwaluwen zich steeds nadrukkelijker en luidruchtiger laten zien.
Isoleren
Het is een omvangrijke klus, die in totaal bijna een jaar in beslag neemt. Het gedrag van de dieren verschilt per seizoen, maar moet immers wel beschreven worden. De soortenmanagementplannen die op deze manier worden opgesteld, worden door gemeenten gebruikt om voor een hele wijk in één keer een vergunning af te geven. Onder meer om te isoleren zonder dat woningeigenaren zelf nog ecologisch onderzoek moeten laten uitvoeren.
Het doel van de soortenmanagementplannen is tweeledig. Isoleren is een belangrijk onderdeel van het grote pakket aan maatregelen om te verduurzamen. Het Nationaal Isolatieprogramma heeft als doel om tot en met 2030 zo’n 2,5 miljoen woningen te isoleren. Maar door de hogere kosten voor huiseigenaren vrezen gemeenten dat het tempo eruit gaat. ‘Tegelijkertijd willen we als gemeente ook de verschillende soorten blijven beschermen’, zegt zegt projectleider Annebel Laukens van de gemeente Zouterwoude. Dat beaamt ook Bas Hoogerhuis, adviseur duurzaamheid bij de gemeente Kaag en Braassem. ‘Het is zo belangrijk om die soorten
te blijven beschermen. Als we mensen hun gang laten gaan, dan houden we niets over.’
Duizend ecologen
De uitspraak van de Raad van State heeft een ‘gigantische impact’ gehad op gemeenten, zegt Hoogerhuis.
Ook in Kaag en Braassem, een buurgemeente van Zoeterwoude, doet Van Schie deze zomer onderzoek. En ook veel andere gemeenten zijn na de uitspraak aan de slag gegaan met hun soortenmanagementplannen. ‘We hebben ervaren ecologen nodig om dat werk te doen,’ zegt Hoogerhuis. ‘Dat kan niet iedereen. Maar er is een tekort aan zo’n duizend ecologen in Nederland. Het gevolg is dat er een onwijs overspannen markt is.’ Gouden tijden voor ecologen? ‘Zeker weten’, aldus Hoogerhuis.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.