De grondstoffenvoorraad van gemeenten biedt enorme kansen

Nederlandse gemeenten hebben een grote financiële uitdaging. Het Rijk zet het mes in algemene uitkeringen en bovendien zijn er fors stijgende kosten, onder meer in het sociale domein. Dit jaar wordt een gezamenlijk tekort van €1,1 tot €1,4 miljard verwacht. Toch is een deel van de oplossing letterlijk binnen handbereik. Gemeenten beschikken immers over een omvangrijke, maar grotendeels onzichtbare vermogenspositie: grondstoffen die zijn opgeslagen in vastgoed en infrastructuur. Denk aan beton in wegen en gebouwen, staal in bruggen en installaties en baksteen in woningen. Het zijn geen afvalresten, maar een strategische grondstoffenvoorraad. Marcel van Ooijen (senior consultant Team EIFFEL / Fagro), Wouter Gerards (business controller gemeente Heerlen) en Vince Meens (oprichter Maeconomy), bundelden de krachten om dit ‘groene geld’ te ontginnen en verzilveren.

Marktfalen

“De vraag is niet óf de grondstoffenvoorraad er is, maar waarom je die zo weinig terugziet in de begroting, jaarrekening of financiële prognoses”, zegt Gerards. “Dat is niet een boekhoudkundige keuze, maar vooral een kwestie van gebrekkige informatie. Zolang we niet precies weten welke materialen er zijn, waar ze liggen, in welke hoeveelheden en kwaliteit en wanneer ze beschikbaar komen, kan er geen echte markt ontstaan. Zonder markt geen prijs en zonder prijs geen financiële waardering. Het is een klassiek geval van marktfalen door informatie-asymmetrie.”

Kapitaallasten omlaag

Van Ooijen: “Veel gemeenten schrijven hun bezittingen nog steeds lineair af tot nul, alsof alles daarna niets meer waard is. In onze huidige lineaire economie wordt er nog te weinig gekeken naar de restwaarde van grondstoffen en materialen. Maar iets weggooien is geen slimme economische keuze, het is gewoon een rekenfout op papier. In een circulaire economie blijft waarde juist behouden: straatstenen, kozijnen, meubels, installaties – noem maar op – kunnen allemaal opnieuw worden gebruikt of verkocht. Als je die restwaarde meeneemt in de manier van afschrijven, gaan de kapitaallasten omlaag en komt er ineens veel financiële ruimte voor nieuwe investeringen.” Gerards: “Een voorbeeld dat ik zelf tegenkwam is een gemeente die een voorraad bakstenen verkocht voor vier cent per steen, om een half jaar later diezelfde stenen terug te kopen voor zesentwintig cent per steen. Als dát niet laat zien hoe slecht we omgaan met waarde, dan weet ik het ook niet.”

Informatie is key

Meens: “De circulaire economie loopt niet vast op ambitie of techniek, maar op een gebrek aan gedeelde en betrouwbare informatie. Zolang grondstoffen op papier geen identiteit hebben, blijven ze financieel onzichtbaar. Uiteindelijk is informatie dus de echte sleutel tot ‘groen geld’ – niet alleen de materialen zijn schaars, maar ook het inzicht erin.” Meens is oprichter van Maeconomy, dat organisaties helpt om materialen in gebouwen en infrastructuur inzichtelijk te maken, zodat je ze kunt volgen, waarderen en opnieuw gebruiken als circulaire grondstof.

“We worden ons vaak pas laat bewust van de echte waarde van zaken. Maar als je dat inzicht tijdig hebt en nauwkeurig weet wat je in huis hebt, dan kun je simpelweg betere keuzes maken. Zeker voor gemeenten is dat een geweldig uitgangspunt voor sterker beleid gericht op een duurzame, circulaire samenleving.”

Transitie

Van Ooijen: “Bij gemeenten lopen nog maar weinig mensen rond die zich écht volledig op circulariteit kunnen richten. De meesten zijn er wel mee bezig, maar vaak nog naast al hun andere taken. Juist daarom is het belangrijk om hen extra te ondersteunen en de beweging samen groter te maken. De koppeling tussen geld en de fysieke wereld is nog steeds lineair georganiseerd. We zitten in een overgangsfase – en juist dan heb je steun, richting en concrete handvatten nodig. De methodiek van Maeconomy is bijzonder effectief en bovendien eenvoudig te implementeren.”

Verzilveren

Gerards sluit af: “Gemeenten kunnen een sleutelrol spelen in de transitie naar een circulaire economie – en tegelijk hun financiële positie versterken en toekomstbestendig maken. Neem het ferme besluit om zelf aanbieder van circulaire grondstoffen te worden, ga de concurrentie aan met vastgoed- en bouwbedrijven en verzilver zo het groene geld dat nu nog buiten bereik ligt door oud lineair denken.”

---

Theo Lambooij (Team EIFFEL / Fagro), Marcel van Ooijen (Team EIFFEL / Fagro) en Wouter Gerards schreven de whitepaper ‘Groen Geld’ waarin zij uitgebreid ingaan op het ontginnen en verzilveren van de grondstoffenvoorraad van gemeenten.