Klimaatverandering bedreigt gemeentebegroting

Gemeenten dreigen door het veranderende klimaat forse financiële tekorten op te lopen. Dat schrijft Economievakblad ESB op basis van onderzoek door onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving en de TU Delft. Niet alleen zijn er miljarden nodig voor klimaatadaptatie en schadeherstel: ook de Ozb-opbrengsten dreigen te dalen door klimaatverandering.

Verzakking

Dat proces is al begonnen, schrijft ESB. Bijvoorbeeld omdat langdurige droogte voor bodemdaling zorgt, met funderingsschade als gevolg. Die huizen worden minder waard, waardoor ook de opbrengsten van gemeenten dalen. De belastbare basis voor de gemeente neemt immers af. De afname van de Ozb-opbrengsten in combinatie met de directe schade door hitte, droogte en wateroverlast komen neer op 8,5 miljard euro over de komende 25 jaar.

Meer kosten, minder opbrengsten

‘Gemeenten dreigen dus klem te komen zitten in een budgettaire klimaatkloof: exploderende kosten voor schadeherstel versus een eroderende lokale belastingbasis’, aldus de onderzoekers. Hoewel sommige gemeenten de kosten zelf kunnen opvangen, bijvoorbeeld omdat ze veel middelen hebben en omdat de lokale schadelast waarschijnlijk meevalt, zijn er ook gemeenten waarbij de schadelast enorm drukt op het totale gemeentebudget en soms zelfs meer dan de helft van het gemeentebudget zal opslokken.

Adaptatie

Om de schade beperkt te houden zouden gemeenten flink moeten investeren in klimaatadaptatie. Door bijvoorbeeld geld vrij te maken voor vergroening en waterberging kan een deel van de toekomstige schade worden voorkomen. Volgens de berekeningen van ESB liggen de adaptatiekosten voor alle Nederlandse gemeenten in 2050 rond de 4,2 miljard euro. Ook hiervoor geldt dat niet iedere gemeente die middelen heeft.

Schaalniveau van beleid

ESB spreekt van een ‘discrepantie tussen het schaalniveau waarop klimaatschade optreedt en het niveau waarop de financiële effecten worden getoetst’. Gemeenten dragen de breedste verantwoordelijkheid voor alle klimaatrisico’s, maar er bestaat geen structurele financiering die gebaseerd is op de daadwerkelijke lokale uitdagingen. ESB pleit voor een fundamentele verandering in het landelijk beleid, onder andere door klimaatrisico’s te laten meewegen bij de verdeling van het gemeentefonds.

Vooraf, in plaats van ad hoc

Daarnaast zou er sowieso meer geld moeten gaan naar preventie, vinden de onderzoekers. Lokale klimaatschade wordt nu met enige regelmaat bekostigd via de Wet tegemoetkoming schade bij rampen (Wts). Maar, dat is achteraf en veelal ad hoc. ‘Het is niet op voorhand duidelijk wanneer zij van kracht is en wat er precies wordt vergoed.’ Die middelen kunnen beter worden ingezet voor preventie. ‘Dan wordt de focus verlegd van reactief herstel naar proactieve adaptatie.’