Boorbeperkingen vragen om innovatie, niet om stilstand

De verduurzaming van de bestaande woningvoorraad staat voor een grote uitdaging. Woningcorporaties moeten woningen aardgasvrij maken, bewoners verwachten comfort en betaalbare energielasten, terwijl tegelijkertijd netcongestie de mogelijkheden voor elektrificatie steeds verder beperkt. Daar komt in delen van Nederland nog een extra uitdaging bij: strengere regels voor het toepassen van gesloten bodemlussen.

Toch hoeft dat geen reden te zijn om bodemenergie los te laten. Integendeel. Juist wanneer de omstandigheden veranderen, ontstaat ruimte voor innovatie. Een mooi voorbeeld daarvan is een renovatieproject van woningstichting Compaen in Helmond, waar veertien bestaande huurwoningen worden verduurzaamd met een slimme combinatie van bodemenergie en zonthermie. Het project laat zien dat bodemenergie zich blijft ontwikkelen en ook onder nieuwe randvoorwaarden een belangrijke bijdrage levert aan de energietransitie.

Nieuwe spelregels vragen om nieuwe oplossingen

Sinds begin 2024 gelden in Noord-Brabant beperkingen voor de boordiepte van gesloten bodemenergiesystemen. Deze maatregel is genomen om de drinkwatervoorziening te beschermen. Minder diepe bronnen betekenen echter ook dat minder warmte uit de bodem kan worden gehaald.

Dat vraagt om een andere manier van ontwerpen. Niet door minder ambitieus te worden, maar juist door technieken slimmer met elkaar te combineren. Het project in Brandevoort laat zien hoe dat kan.

Daar wordt een gesloten bodemlus gekoppeld aan een water-/waterwarmtepomp én ondersteund door zonthermie. Zonnecollectoren leveren extra energie wanneer dat nodig is, waardoor de bodembron optimaal blijft functioneren. Zo ontstaat een robuust systeem dat ondanks de beperktere boordiepte een hoog rendement behaalt.

Voor de bodemenergiesector is dit een belangrijk signaal. Nieuwe randvoorwaarden hoeven innovatie niet af te remmen. Ze kunnen juist aanleiding zijn om systemen verder te optimaliseren.

De kracht van een stabiele warmtebron

Een belangrijk voordeel van bodemenergie blijft onveranderd: de bodem levert het hele jaar door een vrijwel constante temperatuur. Waar een lucht-/waterwarmtepomp afhankelijk is van de buitentemperatuur, maakt een bodemenergiesysteem gebruik van een stabiele warmtebron. Daardoor blijft het rendement ook tijdens koude winterdagen hoog. Minder elektriciteitsverbruik betekent lagere energiekosten én een lagere belasting van het elektriciteitsnet.

Voor bewoners vertaalt zich dat in meer comfort en een gelijkmatiger binnenklimaat. Bovendien ontbreekt de buitenunit, waardoor geluidsoverlast wordt voorkomen en het straatbeeld behouden blijft. In de zomer kan dezelfde installatie bovendien worden ingezet voor passieve koeling. De warmte uit de woning wordt opgeslagen in de bodem en later opnieuw benut voor verwarming. Daarmee ontstaat een systeem dat gedurende het hele jaar optimaal gebruikmaakt van de beschikbare energie.

Innovatie zit ook in de details

Innovatie beperkt zich niet tot de combinatie van technieken. Ook binnen het systeem zelf worden nieuwe keuzes gemaakt. In het Brabantse project wordt de bodemlus gevuld met leidingwater in plaats van een traditioneel glycolmengsel. Dat levert meerdere voordelen op. Water stroomt gemakkelijker door het systeem, waardoor de warmtepomp minder energie nodig heeft om dezelfde prestatie te leveren. Daarnaast wordt bij een eventuele lekkage uitsluitend leidingwater aan de bodem afgegeven, waardoor het risico op bodemverontreiniging verder wordt beperkt.

Dergelijke innovaties laten zien dat de sector continu werkt aan verdere verduurzaming van bodemenergiesystemen, zowel op het gebied van prestaties als van milieubelasting.

Bodemenergie ontziet ook het elektriciteitsnet

Steeds vaker vormt netcongestie een beperkende factor bij de verduurzaming van woningen. Gemeenten en woningcorporaties lopen hierdoor tegen grenzen aan bij nieuwbouw- en renovatieprojecten. Juist daarom verdient bodemenergie een prominente plaats binnen de verduurzamingsopgave. De bodem fungeert namelijk als een natuurlijke thermische batterij. Warmte wordt opgeslagen wanneer deze beschikbaar is en benut wanneer de vraag ontstaat. Hierdoor hoeft aanzienlijk minder elektriciteit op piekmomenten aan het net te worden onttrokken.

Dat maakt bodemenergie niet alleen interessant voor individuele woningen, maar ook voor de bredere energie-infrastructuur. Een energiesysteem waarin warmte én elektriciteit slim samenwerken, is beter voorbereid op de uitdagingen van de komende decennia.

Een investering voor tientallen jaren

Bij duurzame renovatie wordt vaak gekeken naar de initiële investering. Minstens zo belangrijk zijn echter de totale kosten gedurende de levensduur. Bodemenergiesystemen vragen doorgaans een hogere investering aan de voorkant, maar kennen daartegenover lagere energiekosten, minder onderhoud en een lange levensduur van de bron. De gesloten bodemlus gaat tientallen jaren mee en vormt daarmee een duurzame basis voor toekomstige generaties warmtepompen.

Juist voor woningcorporaties, die woningen voor tientallen jaren beheren, past deze langetermijnbenadering goed bij de maatschappelijke opgave om betaalbare, comfortabele en toekomstbestendige woningen te realiseren.

Praktijkvoorbeelden geven vertrouwen

Het project in Brandevoort bevestigt een ontwikkeling die we steeds vaker zien: innovatie maakt bodemenergie toekomstbestendig, ook wanneer regelgeving of technische randvoorwaarden veranderen.

De energietransitie vraagt niet om één oplossing die overal toepasbaar is, maar om slimme combinaties van technieken die aansluiten bij de lokale situatie. Bodemenergie blijft daarbij een van de meest efficiënte en duurzame warmtebronnen die Nederland beschikbaar heeft.

Door kennis te delen en praktijkervaringen zichtbaar te maken, kunnen gemeenten, woningcorporaties en andere vastgoedeigenaren beter onderbouwde keuzes maken voor een duurzame gebouwde omgeving.