De circulaire dijkversterking bestaat niet

Auteur kennisbijdrage: Martijn de Jong - Senior adviseur Waterveiligheid en Duurzaamheid,  Arcadis Nederland.

Tegenwoordig worden bijna alle dijken ontworpen met materialen die bij de volgende dijkversterking (nagenoeg) functieloos achterblijven in of rond de dijk. Daarmee verdwijnen ze uit de keten. Ik vind dat dit anders moet, zodat we in 2050 de ambitie van een volledig circulaire economie halen. Zeker gezien de HWBP-opgave: we moeten nog 1.170 kilometer dijken tot aan 2050 versterken. Dit vraagt om een andere focus. Ik geef je twee tips.

Anders dan bij een renovatie van bijvoorbeeld een gebouw, heb je bij een dijkversterking altijd extra grond en materiaal nodig. De huidige dijk voldoet immers niet en moet dus breder of hoger worden. Zuinig omgaan met deze extra grondstoffen vraagt een focus, die verder gaat dan alleen het inzetten op grond en materialen uit secundaire bron.

De dijk als grondstoffendepot

De meest circulaire dijk draait juist om het gebruiken van minder grond en materialen. Maar ook over het nú grond en materialen toevoegen aan de dijk, die we bij de volgende dijkversterking eenvoudig weer kunnen terugwinnen. Zo blijven de grondstoffen in de keten en vervallen ze niet tot afval. In de ideale situatie fungeert de dijk als een tijdelijk “grondstoffendepot”; je slaat er grondstoffen in op en aan het einde kun je ze weer volledig terugwinnen en hergebruiken. In de praktijk geldt dit principe vooral voor grond, maar niet voor materialen. Zo verwijder je een stalen damwand van 15 meter niet zomaar zonder de dijk kapot te maken. Hetzelfde geldt bij een Mixed-in-place wand met cement. Ook kunnen materialen bij het verwijderen afbreken en zo in de dijk of in het voorland achterblijven. Maar hoe dan wel? Ik ben van mening dat dit begint met een andere focus.

Tip 1: Focus op minder grondstoffen

Naast het HWBP staat Nederland nog voor andere opgaven zoals de vernieuwingsopgave bruggen, tunnels en sluizen. Ook die vragen straks om grondstoffen. We hebben niet meer de luxe om robuust te ontwerpen. Over 15 tot 20 jaar zijn de normen en ontwerpregels waarschijnlijk toch weer anders. Dat is de nieuwe werkelijkheid. Neem daarom de scopereductie vroeg in elk project op als standaard doelstelling. Beloon projecten die hierin slagen en geef de goede voorbeelden een podium. Binnen mijn waterveiligheidsteam zijn al mooie successen op dit vlak behaald. Twee mooie voorbeelden:

• Bij de verkenning van de HWBP-dijkversterking Pannerdense Waard-Westervoort (Waterschap Rijn en IJssel) hebben we ingezet op het maximaal benutten van kennisontwikkeling. Door extra grondonderzoek en het gebruik van nieuwe rekentools is de scope van piping gereduceerd van 8,0 naar 6,5 km en van macrostabiliteit binnenwaarts van 7,2 naar 2 km. Hiermee hebben we grofweg 100.000 m3 grond en bijna 2 km aan piping- en macrostabiliteitsscherm bespaard.
• Bij een versterkingsopgave voor een regionale kering van Waterschap Hunze en Aa heeft mijn team een innovatieve toetsmethode van de primaire keringen (WBI2017) overgenomen. Dit leidde ertoe dat de kade niet versterkt hoefde te worden. Wel wordt er vanuit het beheer ingezet op monitoring. Door het niet versterken van de gehele kade van ongeveer 2,2 km is uiteindelijk ruim 10.000 m3 grond bespaard.

Tip 2: Focus op terugwinbaarheid van materialen

De dijk als tijdelijk grondstoffendepot. Kortom: het uitgangspunt is dat elk materiaal bij de volgende dijkversterking terugwinbaar moet zijn. Dit vraagt mogelijk nu al om andere ontwerpkeuzes. Geef daarom duidelijke eisen rondom terugwinbaarheid van materialen mee in het realisatiecontract. Daag de markt hier actief in uit. Ik ga ervan uit, dat door schaarste aan grondstoffen over 25 jaar terugwinnen vanzelfsprekend zal zijn. Dat vereist dat materialen wel terugwinbaar zijn. Essentieel hierbij is het nauwkeurig vastleggen van materiaal- en herbruikbaarheiddata. Dit kan bijvoorbeeld al via het ‘Starter-Kit Materialenpaspoort’ dat door een werkgroep van de waterschappen is ontwikkeld.

Een circulaire dijk over 50 jaar begint vandaag

Ik begon mijn blog met de stelling “de circulaire dijkversterking bestaat niet”. Natuurlijk zijn hier nuances mogelijk. In het algemeen vereist dit een andere, marktbrede verschuiving van de focus: minder grond en materialen én meer aandacht voor terugwinbaarheid van materialen. Op die manier houden we de grondstoffen ook voor toekomstige generaties beschikbaar.

Meer weten?

Wil je weten hoe we dit in jouw project kunnen toepassen? Neem contact met me op.