Ambtenaren, geef de pen uit handen

Vorige week zat ik in ons buurthuis bij een presentatie over de renovatie van het parkje bij ons om de hoek. Het park is jarenlang verwaarloosd door de gemeente, maar betrokken bewoners lieten het daar niet bij zitten. Er staat nu een zandbak met speelhuisje, een egelcommissie bewaakt dat er niet teveel gesnoeid wordt en de vuilcommissie ruimt wekelijks de rommel op.

Deze bewoners is drie jaar geleden een opknapbeurt beloofd en zij mochten meedenken. De teleurstelling was voelbaar in de zaal toen bleek dat van hun ideeën niks was overgebleven. Waarom andere keuzes gemaakt werden, kon de projectleider niet uitleggen. Met dit ontwerp werd aan zijn opdracht voldaan en over een poosje kon geëvalueerd worden. Wijzigingen waren niet meer mogelijk.

Iedereen die beleidstaal spreekt, weet dat ‘later evalueren’ een exit-strategie is als je geen antwoorden meer hebt op moeilijke vragen. Zittend in dat zaaltje, met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht, zag ik politiek wantrouwen ontstaan. Wat voor de projectleider een zoveelste klus is die nu eindelijk afgerond kon worden, is voor deze bewoners hun woonplezier. Zij willen en kunnen zich actief inzetten. Wat zij nodig hebben is een overheid die hen daarin faciliteert. Wat zij krijgen is een overheid die hun deelname ondermijnt.

Ik vraag me af wat er gebeurd zou zijn als deze projectleider met bewoners had geschetst, getest en bijgesteld. Natuurlijk zijn er budgetten, regels en richtlijnen om rekening mee te houden en juist dat proces kunnen ambtenaren begeleiden en bewaken. Maar als ambtenaren vanuit goede bedoelingen bedenken hoe de oplossing eruitziet, leidt dat vaak niet tot het beste resultaat.

Om de pen uit handen te geven moeten ambtenaren hun kantoor uit. De buurt in en in gesprek met de mensen die dag in dag uit te maken hebben met de materie. Het maakt niet uit of je beleid maakt gericht op de buitenruimte, Wmo, onderwijs of zorg. Alle processen die je als ambtenaar begeleidt hebben effect op de mensen die ermee moeten werken en leven. Door hen centraal te zetten, herstel je niet alleen vertrouwen in de overheid, maar krijg je ook betere resultaten.

In de wereld van design weten ze dat al langer. Gelukkig wordt de methodiek van Design Thinking steeds breder toegepast. Centraal staat empathie, het toetsen van ideeën en steeds weer teruggaan naar de tekentafel. Totdat je écht de kern van het probleem en een bruikbare oplossing hebt gevonden. Een proces dat intensief is vergeleken met het schrijven van stukken en vergaderen over de beste route, maar mijn gok is dat deze investering zich uitbetaalt in werkgeluk, waardering en betere resultaten.

Laat deze column dus een uitnodiging zijn om boven je eigen oplossingen uit te stijgen en de pen uit handen te geven. Zoek de mensen op die te maken hebben met jouw portefeuilles en ga met ze in gesprek. Door de regie te delen maak je beter beleid en werk je aan vertrouwen. Beleid dat werkt ontstaat niet in ministeries en gemeentehuizen, maar buiten onder de mensen voor wie je het doet.