Gemeente Tilburg krijgt juridisch vaak gelijk

De gemeente Tilburg wordt in rechtszaken vaak in het gelijk gesteld: in twee derde van de beroepszaken en 80 procent van de hoger beroepszaken. Dat blijkt uit onderzoek van de Rekenkamer Tilburg in de periode 2022 t/m 2024 Een klein deel van de gemeentelijke besluitvorming leidt tot juridische procedures. Een tiende van de bezwaren resulteert in beroep en na beroep gaat gemiddeld een kwart in hoger beroep.

Klein deel bij rechter

De gemeenteraad van Tilburg wilde graag inzicht krijgen in de omvang, uitkomsten en onderliggende patronen van de rechtszaken, waarbij de gemeente Tilburg betrokken is. De rekenkamer vond dat van het grote aantal besluiten dat de gemeente jaarlijks neemt, maar een klein deel uiteindelijk door de rechter wordt beoordeeld. Daarbij kwamen uit de analyses van bestuursrechtelijke procedures enkele duidelijke patronen naar voren. Als besluiten bijvoorbeeld geen standhouden bij de rechter, dan ligt dit meestal aan tekortkomingen in de zorgvuldigheid en/of de motivering door de gemeente.

Lange doorlooptijd

Andere uitkomsten waren dat rechters primair toetsen aan wettelijke criteria en dat de beleidsregels en persoonlijke omstandigheden dus slechts een beperkte rol spelen. Ook werkt onzekerheid of onduidelijkheid in dossiers in de praktijk vrijwel altijd in het nadeel van de indiener van het beroep. Verder kennen procedures een lange doorlooptijd (ongeveer één tot vijf jaar), maar leiden die zelden tot een andere uitkomst. Tot slot verlengen herstelbesluiten vooral de duur van procedures, zonder dat dit doorgaans tot een inhoudelijk ander resultaat leidt.

Sterke uitgangspositie

Het aantal onderzochte civielrechtelijke zaken was maar beperkt (twee), maar ook hier zijn volgens de rekenkamer enkele lijnen zichtbaar. Zo heeft de gemeente een sterke uitgangspositie wanneer zij haar besluiten en belangenafwegingen goed onderbouwt en proportioneel handelt. Ook respecteert de civiele rechter in hoge mate de beleids- en beoordelingsruimte van de gemeente en grijpt die alleen in bij evidente onredelijkheid of onevenwichtigheid.

Informele aanpak

Andere conclusies van de rekenkamer zijn dat in het algemeen domein (in absolute zin) meer beroepszaken worden gevoerd dan in het sociaal domein, terwijl hoger beroepszaken (in absolute zin) juist meer in het sociaal domein worden gevoerd dan in het algemeen domein. Verder zet de gemeente binnen iedere processtap in op een informele aanpak, gericht op een minnelijke oplossing, zeker in het sociaal domein. De gemeente is terughoudend in het zelf aangaan van hoger beroep en zet in op het leren van rechtelijke uitspraken. De gemeenteraad krijgt informatie over bestuursrechtelijke procedures, maar de informatievoorziening voldoet niet volledig aan wat een aantal raadsleden verwacht.

Consistent, proportioneel, voorspelbaar

In haar aanbevelingen keek de Rekenkamer Tilburg vooral naar verbetermogelijkheden om wat al goed loopt, nog verder te optimaliseren. De rekenkamer vindt het raadzaam om verder te investeren in motiveringskwaliteit en in te zetten op zorgvuldigheid van gemeentelijke besluiten. Ook zou het college moeten investeren in consistent, proportioneel en voorspelbaar gemeentelijk handelen om civielrechtelijke procedures zover als mogelijk te voorkomen.

Verstevig communicatie

Daarbij zou de communicatie richting de aanvrager of bezwaarmaker over de bewijsvoering moeten worden verstevigd. Verder zou het college moeten vasthouden aan de informele aanpak voor afhandeling van bezwaren en moeten blijven leren van rechtelijke uitspraken met feedbackloops en hierover ook communiceren richting de gemeenteraad. Tot slot is het volgens de rekenkamer verstandig dat het college inventariseert welke informatie raadsleden ten aanzien van bestuursrechtelijke en civielrechtelijke procedures wensen.