De overheid voor de rechter

Nederlanders zijn in principe vóór maatschappelijke rechtszaken die worden aangespannen om de overheid te dwingen het beleid aan te passen. Dat blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O in opdracht van het kantoor van de landsadvocaat, Pels Rijcken. Maar wanneer beleid eigenlijk onwettelijk is, maar toch de wens van de meerderheid vertolkt, ontstaat er twijfel.

Rechters zijn te vertrouwen

Zes op de tien Nederlanders heeft weinig vertrouwen in de overheid als geheel, blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O. Die slechte score is te wijten aan de politiek, en minder aan de rechtspraak. Slechts een kwart van de Nederlanders heeft weinig vertrouwen in rechters. Dat is een betere score dan gemeenten, die amper door zes op de tien inwoners worden vertrouwd.

Daling vertrouwen in de rechtsstaat

Het vertrouwen in de rechtsstaat daalt. Vorig jaar gaf 61 procent van de respondenten nog aan erop te vertrouwen dat de democratische rechtsstaat werkt zoals bedoeld. Dit jaar is dat nog slechts 54 procent: een nipte meerderheid dus. ‘Wat we zien, is dat een grote groep Nederlanders veel waarde hecht aan de stem van “de meerderheid”,’ zegt onderzoeker Sophie Carmiggelt van Ipsos I&O. ‘Als politici dan iets doen wat in hun beleving in strijd is met die stem, voelen ze zich niet gehoord. Dat schaadt vervolgens hun vertrouwen in de werking van de rechtsstaat.’

Rechter mag staat dwingen

Bijna driekwart van de Nederlanders vindt dat rechters de overheid moeten kunnen dwingen om beleid te veranderen, wanneer dat tegen de wet ingaat. Veel Nederlanders vinden het naleven van wetten en regelgevers de belangrijkste plicht in een democratische rechtsstaat. En dat geldt dus ook voor de overheid. Maar: als het beleid van de overheid weliswaar onwettig is, maar wél de wens van de meerderheid van de burgers, dan vinden inwoners zulke maatschappelijke rechtszaken een stuk ingewikkelder.

Maatschappelijke rechtszaken

Twee op de vijf Nederlanders kent rechtszaken van maatschappelijke partijen tegen de overheid. Het gaat daarbij om zaken als de klimaatzaak van Urgenda, uitspraken over Tata Steel en zaken over asiel, de toeslagenaffaire, corona en Groningen. Vooral 50-plussers hebben weet van dergelijke zaken. Ook geven mannen vaker aan zulke zaken te kennen dan vrouwen. Een groot deel van de Nederlanders weet ook dat maatschappelijke rechtszaken niet alleen door linkse clubs worden aangespannen.