Trendscan BZK: stabiele financiering gemeenten prioriteit

Binnenlandse Zaken heeft op een rij laten zetten welke maatschappelijke trends nu spelen dan wel worden verwacht. Deze zogeheten Trendscan kan beoogd minister Pieter Heerma als hulpmiddel voor beleidsontwikkeling gebruiken.

Dubbele vergrijzing

In totaal onderscheidt BZK 21 maatschappelijke trends waarmee beleidsmakers rekening zouden dienen te houden. De eerste trend die wordt uitgelicht is die van de vergrijzing. De paragraaf heeft zelfs de kop ‘dubbele vergrijzing’ mee gekregen, vanwege de sterke groei van het aantal 65-plussers. In 2025 waren dat er 3,8 miljoen, maar dat aantal zal tot 2040 nog toenemen, waarna het stabiliseert tussen ongeveer 4,8 tot 5,6 miljoen. In datzelfde tijdsbestek stijgt het aantal 80-plussers door tot 1,5 à 2,6 miljoen. Die dubbele vergrijzing zorgt voor toenemende arbeidsmarktkrapte, veranderende woonbehoeftes en druk op mantelzorg. ‘Dat vraagt om adaptieve en flexibele woningbouw, terwijl de arbeidsmarkt krapper wordt om mankracht te vinden om deze woningen te bouwen’, zo luidt de waarschuwing.

Migratie

Een andere trend om goed in beeld te hebben is de toenemende migratie en geboortes in gezinnen met migratieachtergrond, leidend tot een meer multiculturele samenleving. De meesten komen uit andere Europese landen. Dat brengt kansen voor culturele uitwisseling en innovatie, maar ook uitdagingen voor integratie en sociale cohesie. ‘Een diverser Nederland zorgt voor uitdagingen rondom de representatie van burgers en roept vragen op over wat burgerschap inhoudt en hoe dit eruit ziet voor Nederlanders. Hoe zorgen we dat publieke voorzieningen aansluiten bij uiteenlopende behoeften, en dat de democratie van ons allen blijft?’

Populisme

In de Trendscan wordt op meerdere plekken gewaarschuwd voor de toekomst van de democratie. Doordat de arbeidsproductiviteitsgroei afneemt, neemt ook de groei van het bbp per hoofd van de bevolking af. En als de economische koek nauwelijks groter wordt, komt de belofte van lotsverbetering onder druk te staan. ‘Hierdoor neemt het belang voor de burger af om zich in te zetten voor democratie en worden alternatieven (autocratie/populisme) aantrekkelijker’, zo stellen de opstellers van de scan.

Fragmentatie

Het maken van coherent beleid wordt lastiger door toename van politieke fragmentatie: meer (kleine) partijen, meer zetelwisselingen en snelle opkomst en neergang van partijen. ‘Fragmentatie maakt politieke samenwerking en coalitievorming lastiger, waardoor de politieke stabiliteit en het probleemoplossend vermogen van de overheid onder druk komen te staan.’ En dat, zo meldt de scan verder, ‘heeft gevolgen voor het vertrouwen in de politiek en de werking van de democratie.’

Regionale ongelijkheid

Een apart punt van zorg is volgens de Trendscan de toenemende regionale ongelijkheid. De regionale welvaartsverschillen zijn volgens de opstellers significant: gebieden buiten de economische kerngebieden kampen met stapeling van achterstanden op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs en gezondheid. In gebieden buiten de Randstad ervaren veel mensen dat de landelijke politiek onvoldoende oog heeft voor hun regio. Dat leidt volgens de Trendscan ‘tot regionaal maatschappelijk onbehagen.’ Vandaar de aanbeveling prioriteit te geven aan de inzet op regionale schaal van samenwerking, maar zeker ook ‘als BZK aandacht te vragen voor stabiele en toekomstbestendige financiering van medeoverheden.’