ROB hekelt 'onterechte bezwaren' kabinet: 'verbazingwekkend'

De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) vindt het ‘verbazingwekkend en zorgelijk’ dat het kabinet er niet voor kiest om werk te maken van de disbalans in de financiële verhoudingen tussen het rijk en de decentrale overheden. Dat laat bestuurslid Peter Verheij namens de ROB weten aan Binnenlands Bestuur. Volgens de ROB haalt het kabinet zaken door elkaar en lukt het de minister niet om eerdere adviezen juist te plaatsen in de rechtsstatelijke en bestuursrechtelijke kaders.

Reactie op ROB-rapport

De ROB reageert hiermee op een brief die demissionair minister Frank Rijkaart afgelopen vrijdag naar de Tweede Kamer stuurde, waarin hij ingaat op de adviezen uit twee ROB-rapporten die afgelopen jaar verschenen. In de brief erkent het kabinet dat er een disbalans is ontstaan tussen de taken en middelen van gemeenten en provincies. Ook schrijft de minister in niet mis te verstane woorden dat gemeenten steeds minder ruimte hebben om eigen beleid te voeren en dat dit onwenselijk is. De belangrijkste aanbeveling van de ROB, namelijk om voor het eerst inzichtelijk te maken welke taken gemeenten allemaal in opdracht van het rijk uitvoeren (de medebewindstaken), legt het kabinet echter naast zich neer.

'Verbazingwekkend' en 'zorgelijk'

De ROB noemt die beslissing niet alleen ‘verbazingwekkend’, maar ook ‘zorgelijk’. Verheij: ‘Positief is dat het kabinet onze probleemanalyse deelt. In duidelijkere bewoording dan ooit wordt door de minister erkend dat gemeenten dreigen een uitvoeringskantoor te worden. Zorgelijk vinden wij het dat het kabinet die probleemanalyse niet omzet in oplossingen.’ Volgens de ROB stoelt de beslissing van het kabinet om niet alle medebewindstaken in kaart te brengen op onterechte en weerlegbare bezwaren. ‘De minister schrijft dat het inzichtelijk maken van de medebewindstaken op gespannen voet zou staan met de grondwet. Dat laat zien dat het kabinet niet in staat is om ons advies in de juiste context te plaatsen.’

Autonomie en medebewind

Dat zit hem volgens de ROB in een cruciaal onderscheid dat de minister niet maakt in zijn reactie. ‘Het kabinet haalt autonomie en medebewind door elkaar. De autonomie van de decentrale overheden is geregeld in de wet, maar het rijk kan wel taken vorderen. In ons advies roepen wij op om alleen die taken die de overheden in opdracht van het rijk uitvoeren in kaart te brengen. Het is dus niet zo dat de autonomie van gemeenten daarmee in het geding komt. Die opdracht ligt er immers al. Het is zorgelijk dat zelfs de hoeder van het binnenlands bestuur het niet lukt dat juist te plaatsen in de rechtsstatelijke en bestuursrechtelijke kaders.’

Budgetrecht in het geding

De ROB vindt het daarnaast ‘verbazingwekkend’ dat het kabinet als opdrachtgever van al die medebewindstaken zelf niet de noodzaak lijkt te voelen om een goed overzicht te hebben van alle taken die gemeenten en provincies voor het rijk uitvoeren. Daarnaast wordt op deze manier geen gehoor gegeven aan verzoeken vanuit zowel de Eerste als de Tweede Kamer. ‘De Kamers vragen terecht al langere tijd om een helder overzicht van medebewindstaken inclusief de bekostigingswijze daarvan. Dat hebben ze gewoon nodig om hun budgetrecht uit te oefenen.’

Problemen vooruitgeschoven

Dat het kabinet aangeeft naar aanleiding van de ROB-adviezen in gesprek te willen gaan met de VNG en het IPO, de koepels van de decentrale overheden, is volgens de ROB simpelweg het vooruitschuiven van de problemen. ‘De VNG heeft onze adviezen al lang omarmd. Nog langer praten heeft geen zin. Het is nu een kwestie van aanpakken.’ De ROB kondigt aan binnenkort nog een uitgebreide reactie te sturen naar de Eerste en de Tweede Kamer.