Kabinet niet eens met ROB: geen overzicht medebewindstaken

Het kabinet gaat geen overzicht maken van alle medebewindstaken van gemeenten en de financiering die zij krijgen voor de uitvoering daarvan. Dat laat demissionair minister Rijkaart van BZK weten in een reactie op twee rapporten van de Raad voor Openbaar Bestuur (ROB). Volgens de ROB is er een disbalans ontstaan tussen de taken en middelen van decentrale overheden. Ook heeft het parlement geen zicht op de vraag of gemeenten voldoende geld hebben om hun taken uit te voeren. Ondanks de ROB-adviezen en oproepen vanuit zowel de Eerste als de Tweede Kamer stelt het kabinet dat het maken van een overzicht niet wenselijk is.

Adviezen ROB

Het eerste rapport van de ROB over de medebewindstaken van gemeenten verscheen in maart 2025. De tweede in juli van dit jaar. Uit de rapporten kwam onder andere naar voren dat het rijk geen goed zicht heeft op de taken die zij aan gemeenten heeft overgedragen, of hoeveel geld daarvoor beschikbaar is. Het advies was dan ook om eerst een overzicht te maken van de huidige stand van zaken, om daarna bij iedere nieuwe taak te bekijken of de bekostiging passend is. Dat was in lijn met een oproep die een half jaar voor het verschijnen van het rapport ook al eens was gedaan in de Tweede Kamer. Toen stelde minister van Financiën Eelco Heinen dat het in kaart brengen van medebewindstaken van gemeenten onbegonnen werk zou zijn.

Schuring

De onduidelijkheid over de medebewindstaken zorgt volgens de ROB voor veel schuring tussen de decentrale overheid en het rijk. Dat leidde er begin vorig jaar nog toe dat de VNG zelfs dreigde met een rechtszaak tegen het rijk, als zij niet met meer middelen over de brug zou komen. In de reactie op de rapporten die vandaag naar de Kamer zijn gestuurd erkent de minister de tekortkomingen in de financiële verhoudingen. Zo is de beleidsvrijheid van de decentrale overheden volgens Rijkaart nu al enorm beperkt. Om dat te omschrijven gebruikt hij zelfs retoriek die juist veel door lokale bestuurders wordt gebruikt: ‘Op sommige taken hebben medeoverheden vandaag de dag zo weinig beleidsruimte, dat zij het karakter krijgen van een uitvoeringsloket van het rijk’, zo schrijft hij.

Geen opvolging advies

Toch kiest het kabinet er niet voor om de aanbevelingen van de ROB over te nemen. Hoewel het kabinet erkent dat de verhoudingen tussen rijk en de decentrale overheden onder druk staan, ziet zij een andere oplossing dan de ROB. Sterker nog, zij zegt dat aangedragen oplossingen ‘op gespannen voet’ staan ‘met belangrijke grondwettelijke en bestuurlijke uitgangspunten in de verhouding tussen het Rijk en gemeenten en provincies’. Zo benadrukt het kabinet dat gemeenten geen verantwoording af hoeven te leggen aan het rijk, maar aan de gemeenteraad. Het maken van overzichten met taken, ambities en middelen zou daarom ‘een hellend vlak’ zijn, dat bovendien heel veel administratieve lasten met zich meebrengt.

Wat dan wel?

In plaats van het opvolgen van de ROB-adviezen wil het kabinet inzetten op het verminderen van het aantal specifieke uitkeringen, de introductie van de Bijzondere Fonds Uitkering en het versimpelen van de specifieke uitkeringen, om zo de beleidsvrijheid van gemeenten te vergroten. Die maatregelen waren overigens al langer bekend. Rijkaart wil de komende maanden ook met de VNG en het IPO in gesprek over ‘hoe betere monitoring van medebewindstaken kan bijdragen aan het gesprek over de balans tussen ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht’. Het doel is een nieuwe verkenning naar eventuele oplossingsrichtingen voor de ontstane disbalans.

De ROB laat aan Binnenlands Bestuur nu nog niet te willen reageren op de brief van het kabinet. Een reactie vanuit de ROB volgt maandag.