Ruim vijftig gemeenten putten nu al uit hun reserves om hun begroting sluitend te krijgen. Doordat ze minder geld gaan krijgen van het rijk, lukt het de helft van de 342 gemeenten niet hun meerjarenraming structureel sluitend te krijgen.
Meer gemeenten spreken hun reserves aan
Ruim vijftig gemeenten putten nu al uit hun reserves om hun begroting sluitend te krijgen.
Bezuinigingen en hogere lokale belastingen
Dat blijkt uit het door de provincies opgestelde verslag over het door hen uitgeoefende financieel toezicht op de begrotingen 2026 en meerjarenramingen 2027-2029 van gemeenten. Dat ongeveer de helft van de gemeenten er niet in slaagt de meerjarenraming 2027-2029 sluitend te krijgen, komt volgens de provincies door de forse terugloop van de algemene uitkering vanaf 2028.
Omdat de lasten vanwege de inflatie en de oplopende zorgkosten blijven stijgen, leidt dit in veel gevallen tot tekorten. Als toezichthouder op de gemeentefinanciën zien de provincies dat steeds meer gemeenten om die tekorten te dekken hun reserves inzetten. Die reserves, zo waarschuwen de provincies, zijn echter in principe eindig en daarmee geen duurzame dekkingsbron. Bovendien zijn onttrekkingen aan reserves, die gelden als een incidentele baat, niet bedoeld om er structurele lasten mee te dekken.
Ze mogen het met het vrije deel van de algemene reserve alleen doen als ze een ‘een omvangrijke reservepositie’ hebben. En dan ook nog eens gemaximeerd tot 10 procent van het zogeheten surplus in de algemene reserve – het deel dat niet nodig is voor afdekking van toekomstige risico's. Sinds de begroting van 2025 kunnen gemeenten gebruik maken van die mogelijkheid. Ten opzichte van dat eerste jaar is er een toenemend aantal gemeenten dat van die nieuwe mogelijkheid gebruik maakt.
Voor begrotingsjaar 2026 gaat het om 51 gemeenten (15 procent) voor een totaalbedrag van bijna 60 miljoen euro. In 2025 ging het nog om 38 gemeenten. Van de 51 gemeenten die gebruik maakten van inzet van een deel van het surplus van de algemene reserve, is volgens de provincies twee derde van hen afhankelijk van die inzet voor het bereiken van structureel en reëel evenwicht in de begroting.
Inflatie
Een andere maatregel die gemeenten nemen om gaten in hun begroting te voorkomen, is het verhogen van de lokale belastingopbrengsten. De provincies melden dat de lokale belastingopbrengsten dit jaar in totaal met zo’n 6 procent stijgen ten opzichte van vorig jaar.
‘Dit is meer dan de geraamde inflatie voor 2026 hetgeen erop duidt dat gemeenten de verhoging van de lokale belastingopbrengsten nodig hebben om hun begroting sluitend te krijgen’, aldus de provincies. Bij verreweg de meeste gemeenten steeg de belastingopbrengst tussen de 2 en 10 procent. De provincies wijzen erop dat het gaat om een toename van de geraamde opbrengsten. Dat betekent dat inflatie en areaalgroei (toename van het aantal inwoners en woningen) onderdeel uitmaken van het stijgingspercentage.
Van bedrijfsvoering tot aan het sociaal domein gaat het mes erin
Eén van de andere maatregelen die gemeenten nemen, is het bezuinigen op de uitgaven. ‘We zien dat gemeenten over de hele begroting bezuinigen, van bedrijfsvoering tot aan het sociaal domein’, aldus de bevindingen van de toezichthouders. Wel zijn in hun ogen met name de effecten van de getroffen maatregelen in het sociaal domein lastig in te schatten en vanuit een financieel oogpunt zelfs risicovol. ‘Gemeenten zijn immers verplicht om zorg te leveren en besparingen worden vaak ingehaald door nieuwe instroom’, zo waarschuwen ze. De instroom en ontwikkeling van kosten, zeker op korte termijn, zijn slechts erg beperkt beïnvloedbaar.
Gemeenschappelijke regeling
Wat de toezichthouders verder opvalt, is dat er veel gemeenten zijn die, vaak in regionaal verband, willen dat de gemeenschappelijke regelingen waarin zij deelnemen, verhoudingsgewijs moeten meedelen in de noodzakelijke bezuinigingsopgave.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.