De ondernemer is de weg naar het gemeentehuis weer kwijt

Dankzij de Tozo-regeling wist iedere zzp’er en mkb’er de weg naar de afdeling Sociale Zaken of Economische Zaken op het gemeentehuis te vinden. Ineens was de gemeente bondgenoot in crisistijd. Waar is die verbinding gebleven?

Het is een pijnlijke observatie. In 2020 en 2021 was de bekendheid van gemeentelijke ondersteuning onder ondernemers nagenoeg honderd procent. Nu, in 2026, zien we dat die kennis volledig is verdampt, terug naar een pre-coronaniveau. Terwijl de uitdagingen voor het mkb - van herstelbetalingen aan de fiscus tot de energietransitie en personeelstekorten - er niet minder op zijn geworden, blijft de hulpvraag van kleine ondernemers in nood bij gemeenten uit, deels vanwege gebrek aan bekendheid. Hoe kan het dat een ondernemer met water aan de lippen wel de weg weet naar een dure private adviseur, maar niet weet dat de gemeente via het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) een vangnet en adviesmogelijkheden biedt?

Tijdens corona was hulp 'normaal'. Nu hangt er om gemeentelijke steun vaak weer een zweem van falen of bureaucratie. Ondernemers associëren het sociaal domein met bijstand, niet met business. Wanneer een ondernemer pas in beeld komt bij de gemeente als de schulden onbeheersbaar zijn, is het vaak te laat. Uit recent onderzoek van RTL bleek dat 76 procent van de ondernemers eerst zelf probeert problemen op te lossen en pas laat, of helemaal niet, hulp inschakelt. En als er dan hulp wordt ingeschakeld, wordt doorgaans niet aan de gemeente gedacht. Een gemiste kans.

Het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf, ooit opgericht door de overheid, helpt in opdracht van meer dan de helft van de Nederlandse gemeenten met advies en levensvatbaarheidsonderzoek voor de ondernemers in nood. Vaak krijgen we te horen van de ondernemers die het water tot aan de lippen staat dat voor de problemen ontstonden ze nog nooit van de Bbz hadden gehoord. En niet wisten dat de gemeente een reddingsboei kan uitgooien. Pas na intensief zoeken kwamen ze erachter.

Vroegsignalering en het voorkomen van problemen beginnen bij zichtbaarheid. Als de gemeente alleen communiceert over belastingen en parkeervergunningen, moet je niet gek opkijken dat de ondernemer voor zijn financiële zorgen elders kijkt. De oplossing is wellicht een campagne, vergelijkbaar met de beroemde en effectieve ‘Postbus 51’ jaren geleden. Maar misschien is de oplossing zelfs per definitie een dure campagne. Oplossingen gaan niet altijd over geld.

IMK detacheert regelmatig Bbz-specialisten voor kortere of langere tijd bij gemeenten. Tot hun verbazing ontdekken die experts regelmatig dat de mensen bij de afdeling Schuldhulpverlening soms niet eens weten dat een paar deuren verderop het Bbz-loket zit. Die wellicht de ondernemer met schulden vaak beter en passender kan helpen.

Onderlinge communicatie en het spreken van dezelfde taal op die verschillende afdelingen kunnen al helpen om deze kloof op het gemeentehuis te overbruggen. Want die kloof kàn overbrugd worden, ook en vooral bij de gemeente, waar de ondernemer een eigen dossier en maatwerk kan krijgen, in tegenstelling tot bij bijvoorbeeld de KvK. En meer bekendheid en hulp zijn nodig: bijstandsuitkeringen of faillissementen kosten de samenleving meer dan hulp via de Bbz. Om nog maar te zwijgen over de kosten die niet in geld zijn uit te drukken, zoals die veelbesproken leger wordende winkelstraat.

De infrastructuur voor hulp via de gemeente is er, de kennis bij de uitvoering is er ook, maar de verbinding tussen de afdelingen op het gemeentehuis hapert. Laten we via het creëren van meer naamsbekendheid, maar vooral via betere interne communicatie, die lijn herstellen - voordat de volgende crisis ons dwingt het wiel opnieuw uit te vinden.

Michiel Hordijk, directeur Instituut voor Midden en Kleinbedrijf IMK