‘Europees megafonds bedreigt positie regio’s'

De Europese Commissie gooit het roer radicaal om met het nieuwe ‘Europees Fonds’ voor de periode 2028-2034. Hoewel Brussel belooft dat de bureaucratie afneemt, luidt de Europese Rekenkamer (ERK) de noodklok. Volgens de Rekenkamer dreigen regio’s hun grip op cruciale middelen voor cohesie en landbouw te verliezen, terwijl de administratieve lastendruk juist bij de lokale uitvoerders komt te liggen.

In de plannen van de Commissie wordt bijna de helft van de totale EU-begroting van zo’n 2 biljoen euro samengevoegd in één gigantisch fonds. Dit fonds vervangt de huidige versnipperde budgetten voor onder meer cohesiebeleid en plattelandsontwikkeling. De kern van de vernieuwing is dat lidstaten werken met een integraal nationaal plan. Betalingen worden niet langer gedaan op basis van werkelijk gemaakte kosten, maar pas wanneer vooraf afgesproken 'mijlpalen en streefdoelen' zijn behaald.

Centralisatie ligt op de loer

De Europese Rekenkamer uit in twee nieuwe adviezen stevige kritiek op deze koerswijziging. De opstellers van de adviezen waarschuwen dat de integratie van sterk uiteenlopende beleidsterreinen het systeem juist complexer maakt. Voor medeoverheden is het risico groot: nationale overheden moeten in hun plannen zowel EU-doelstellingen als regionale ontwikkelingsbehoeften meenemen. De Rekenkamer maakt zich zorgen dat lokale prioriteiten worden opgeofferd aan centrale ambities uit Brussel.

Bovendien zet de Rekenkamer grote vraagtekens bij de beloofde vereenvoudiging. De auditors stellen dat de administratieve verlichting vooral merkbaar zal zijn op de burelen van de Commissie. Voor de lidstaten en specifiek voor regio's en eindbegunstigden zoals provincies en gemeenten dreigt de regeldruk juist toe te nemen door de strenge eisen aan de verantwoording van 'output'.

Controle op losse schroeven

Ook op financieel vlak ziet de toezichthouder gevaren. Het nieuwe model vertrouwt zwaar op nationale controlesystemen. Juist daar zag de ERK de afgelopen jaren consequent tekortkomingen. Zonder harde waarborgen kan de Commissie onvoldoende garanderen dat het belastinggeld deugdelijk wordt besteed, stelt de Rekenkamer.

Ook schiet het meten van de resultaten tekort, stellen de opstellers. Voor een kwart van de gebieden ontbreken indicatoren die de impact van het beleid meten daadwerkelijk kunnen meten. Daardoor wordt straks uitsluitend gecontroleerd of het geld is uitgegeven, in plaats van of de maatschappelijke doelstellingen, zoals klimaatdoelen of regionale economische versterking, ook echt zijn behaald. Het Europees Parlement en de Raad moeten zich nu over de adviezen buigen voordat de definitieve begroting wordt vastgesteld.