Uit- of afstel gemeentelijke investeringen dreigt

Voor 2009 investeerden gemeenten er behoorlijk flink op los. De klap van de kredietcrisis die dat jaar uitbrak blijken ze echter nooit meer te boven gekomen: de investeringsuitgaven liggen bijna 40 procent lager. En de toekomst voorspelt ook al niet veel goeds.

Bezuinigingen

Die sombere conclusie trekt Jan van der Lei in het economenblad ESB. Volgens de senior beleidsmedewerker van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zet het rijksbeleid – voorgenomen bezuinigingen op het gemeentefonds – de investeringsruimte namelijk verder onder druk.

Daling 4,5 miljard

Van der Lei zette de investeringen van gemeenten in niet-financiële vaste activa, zoals wegen, fietstunnels, riolering bij woningbouwprojecten, en het onderhoud van bestaande infrastructuur en onderwijs­gebouwen over een periode van 15 jaar op een rij. Ten opzichte van 2008 liggen de investeringsuitgaven 38 procent lager. In munten komt dat – in prijzen van 2024 omgerekend – neer op een daling van 4,5 miljard euro.

Jeugdzorg

Door de kredietcrisis stortte de vastgoedmarkt in en nam het aantal nieuwbouw­woningen sterk af. ‘Gemeenten hoefden daardoor minder te investeren in het bouwrijp maken van de grond, de aanleg van infrastructuur en wijkvoorzieningen. Daarnaast verminderde het rijk zijn investeringsbijdragen aan gemeenten, onder meer door het opheffen van het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing. Ook werd flink bezuinigd op inkomensoverdrachten aan gemeenten, zoals op het gemeentefonds, en kwam de begrotingsruimte van gemeenten verder onder druk te staan door de decentralisatie van taken op het gebied van maatschappelijke ondersteuning en jeugdzorg, waarbij aanzienlijke decentralisatiekortingen werden doorgevoerd’, zo somt Van der Lei de belangrijkste factoren op voor de terugval in gemeentelijke investeringen.

Nieuwbouw

Dat zorgt voor een aantal problemen, zoals een groeiende achterstand bij de renovatie en vernieuwing van fysieke infrastructuur, een achterstand bij de renovatie en vernieuwing van onderwijshuisvesting en een te lage productie van nieuwbouwwoningen. De in de Miljoenennota 2026 aangekondigde miljardenbezuiniging op het gemeentefonds verergert die problemen alleen maar. ‘Met deze korting krimpt de financiële begrotingsruimte van gemeenten. Voor houdbare gemeentefinanciën moeten gemeenten ombuigen’, aldus Van der Lei in ESB.

Afstel investeringen

Terwijl van gemeenten extra investeringen worden verwacht in infrastructuur, onderwijshuisvesting, publieke voorzieningen bij de nieuwbouw van woningen, en in klimaatadaptie en de energietransitie, zal volgens hem een deel van deze ombuigingen verwachting worden ingevuld door het uitstellen of afstellen van investeringen. ‘Door kortingen op het gemeentefonds en de rigide zorguitgaven vindt daardoor verdringing van investeringen plaats. Zonder aanvullende middelen van het rijk kan het merendeel van de gemeenten dus geen invulling geven aan de maatschappelijk noodzakelijke investeringsopgaven’, besluit Van der Lei.