Onze overheid één van de effectiefste in de EU

Nederland stapelt jaar na jaar ambtenaar op ambtenaar. En toch telt ons land er per duizend inwoners maar iets meer dan zeventig. Vergeleken met andere EU-landen is dat relatief weinig. Qua effectiviteit zit Nederland in de topgroep.

Nederland telt 70,9 ambtenaren per duizend inwoners

Dat blijkt uit OESO-cijfers die recent zijn bijeengebracht in het European Public Administration Report over de efficiency en effectiviteit van overheden in de EU. De verschillen tussen de 27 lidstaten zijn aanzienlijk. Binnen de EU heeft Italië het laagste aantal met 60,3 ambtenaren per duizend inwoners, terwijl Denemarken het hoogste aantal heeft met 147,2. Ons land telt 70,9 ambtenaren per duizend inwoners. Het gemiddelde voor de hele Europese Unie bedraagt 94 personen in overheidsdienst.

In de hele Unie werken ruim 35 miljoen mensen in de publieke sector. Het grootste aantal ambtenaren is te vinden in Frankrijk en Duitsland, terwijl de Baltische staten, Slovenië en Kroatië relatief lage cijfers laten zien. Die absolute cijfers zeggen niet zoveel, omdat landen met meer inwoners nu eenmaal meer ambtenaren nodig hebben.

Een vergelijking van het aantal ambtenaren per hoofd van de bevolking heeft daarom meer zin. Kijkend daarnaar is een duidelijk patroon te zien wat betreft de omvang van de werkgelegenheid in de publieke sector. Grote landen zoals Duitsland, Italië en Spanje laten relatief lage cijfers zien: ze schommelen rond 65 ambtenaren per duizend inwoners. Frankrijk vormt daarop de belangrijkste uitzondering, met een hoger cijfer van 92,4. Dat wijst op een grotere rol van de overheidssector bij de dienstverlening.

Met name de Baltische staten en Kroatië vertonen veel hogere cijfers: Estland, Letland en Litouwen zitten allemaal boven de honderd, en Kroatië komt uit op 100,8 overheidsmedewerkers per duizend inwoners. Dat zou volgens de EU-rapporteurs kunnen wijzen op beperktere schaalvoordelen bij kleinere overheidsinstanties.

De Scandinavische landen scoren zeer hoge percentages overheidswerkgelegenheid: Denemarken 147,2, Zweden 146,1 en Finland 126,2. Dat is volgens de onderzoekers geheel in lijn met een sterk welvaartsstaatsmodel en een uitgebreide directe dienstverlening door de overheid. In Noorwegen, geen EU-land, staat de teller zelfs op 162,4.

Topgroep

De cijfers hebben betrekking op de werkgelegenheid in de centrale, regionale en lokale overheid, evenals bij socialezekerheidsfondsen en in door de overheid georganiseerde dienstensectoren, zoals onderwijs, gezondheidszorg, openbare veiligheid, sociale dienstverlening en administratie. Gekeken naar de werkgelegenheid in de publieke sector als aandeel van de totale werkgelegenheid weergegeven, blijkt dat Nederland opnieuw ruim onder het EUgemiddelde scoort. In de hele EU maakt de werkgelegenheid in de publieke sector 18,8 procent van de totale werkgelegenheid uit.

Het aandeel in Nederland is 12,3 procent. Zweden voert de ranglijst aan met 28,2 procent. Dat bevestigt volgens de onderzoekers de sterke variatie die al zichtbaar was in de cijfers over de werkgelegenheid in de publieke sector per hoofd van de bevolking. De Noordse landen vallen opnieuw op: Zweden, Denemarken en Finland combineren een hoge werkgelegenheid in de publieke sector per hoofd van de bevolking met een hoog aandeel van de publieke sector in de totale werkgelegenheid.

Vergeleken met de rest van de EU-lidstaten heeft Nederland volgens de onderzoekers met 70,9 overheidsmedewerkers per duizend inwoners maar een relatief laag aandeel van 12,3 procent van de totale werkgelegenheid. ‘Dit wijst erop dat een aanzienlijk deel van de door de overheid gefinancierde diensten mogelijk buiten het directe overheidsapparaat wordt geleverd, bijvoorbeeld via semi-publieke, non-profit of particuliere aanbieders’, aldus de onderzoekers.

Leggen we de verzamelde cijfers naast die van de in augustus verschenen concept- Macro Economische Verkenning van het Centraal Planbureau (CPB), dan valt te zien dat het aantal werkzame personen bij de Nederlandse overheid sinds 2017 jaarlijks gemiddeld met nagenoeg twee procent toeneemt. Volgens de CPB-telling zijn het er inmiddels 1,3 miljoen. Dat komt overeen met het zojuist genoemde aandeel van 12,3 procent van de totale werkgelegenheid. In 2017 was dat met 12,15 procent maar net iets minder.

Alles op een rij zettend, is het algemene resultaat volgens het EU-rapport wat Nederland betreft oké. Met een ‘Government Effectiveness Indicator’ van 1,75 op een schaal van 2,5 behoort Nederland tot de topgroep.