Let tijdens netwerken ook op de roddels, tipt de hoogleraar

Het nut van netwerken is niet direct meetbaar, waarschijnlijk is dat een van de redenen waarom het volgens Mirko Noordegraaf, hoogleraar publiek management aan de Universiteit Utrecht, wordt onderschat. ‘Voor de meeste ambtenaren geldt: netwerken ís deels je werk. Dus moet je er ook tijd voor vrijmaken.’

Randzaak

Alleen die term al: ‘netwerken’. Het klinkt als een randzaak en schiet er dus als eerste bij in wanneer de werkdruk hoog is. Mirko Noordegraaf vindt dat een gemiste kans. Misschien moeten we andere taal gebruiken, stelt hij voor. Een begrip als netwerken heeft namelijk een slecht imago, en dat noemt hij begrijpelijk. ‘Ambtenaren weten heus wel wat het belang is van netwerken, maar die term gooit roet in het eten. Netwerken heeft iets kunstmatigs, alsof je gaat netwerken puur om het netwerken.’

Borrel

Als voorbeeld van hoe het niet moet noemt Noordegraaf dan ook een uitnodiging waarop als activiteit letterlijk staat aangegeven: ‘borrel met ruimte om te netwerken’. Zo wordt contact dat volgens hem op enigszins natuurlijke wijze zou moeten ontstaan, ineens een kille opdracht. Logisch dat ambtenaren daar ongemakkelijk van worden, zegt hij. ‘Je kunt ook gewoon zeggen: we hebben een kennissessie georganiseerd, en na afloop is er een borrel. Nuttige contacten leggen is daar dan slechts aan afgeleide van.’

Kunstmatig

Ondanks zijn aarzelingen bij de term is Noordegraaf een groot voorstander van netwerken. Zijn beschrijving van de ideale vorm is eigenlijk vrij simpel. ‘Je gaat naar een mooie bijeenkomst en leert mensen kennen die je anders niet zomaar tegenkomt. Je praat met ze, je pikt informatie op en tegelijkertijd straal je iets uit, namens jezelf en namens je organisatie – alleen al door aanwezig te zijn. Als je het zo bekijkt, verdwijnt het kunstmatige karakter.’

Roddels

Netwerken volgens hem drie waarden: een symbolische, een sociale en een stimulerende. De symbolische waarde kan bijvoorbeeld zijn dat je aantoont dat je je bij bepaalde circuits thuis voelt, of dat je voor een bepaalde zaak staat, of dat iets je raakt. De sociale waarde van netwerken is iets concreter. ‘Die draait om het uitwisselen van informatie. Ambtenaren zijn informatieverwerkers bij uitstek, zeker ambtenaren die beleidswerk doen. Het gaat voortdurend om informatie opnemen, verwerken of delen. Zo is netwerken bijvoorbeeld uitermate geschikt om nieuwe signalen op te vangen binnen jouw terrein. Juist tijdens iets informeels als een borrel vang je dingen op die je normaal gesproken – als je op kantoor achter je bureau zit – niet te horen krijgt.’

Met een glimlach zegt Noordegraaf dat zelfs de menselijke neiging tot roddelen hieraan kan bijdragen. ‘Roddels hebben een negatieve bijklank, maar ze kunnen belangrijke informatie bevatten. Ze vertellen je namelijk wat er onderhuids speelt, binnen en rond een organisatie. Dat kan een ambtenaar
heel goed van pas komen.’

Signalen

Noordegraaf besteedt bewust veel aandacht aan de signaleringsfunctie van netwerken, legt hij uit, omdat die de laatste jaren alleen maar relevanter is geworden. ‘Steeds vaker hoor je klachten over een overheid die onvoldoende sensitief zou zijn. Die niet goed genoeg zou weten wat er in de samenleving speelt. Dat los je natuurlijk niet ineens op met alleen netwerken, maar die informele contacten zijn wel een ingang tot dat geluid. Want ook als het vage, zwakke signalen zijn, over zaken die je niet meteen hard kunt maken, vertellen ze iets.’

Onverwachte ontmoeting

Als derde waarde beschrijft Noordegraaf de stimulering van het inhoudelijke werk. ‘Iedere ontmoeting kan in de toekomst nog eens van pas komen. In de coronaperiode was dat een groot gebrek. Via een scherm kun je functioneel contact hebben met iemand waarmee je een afspraak hebt gemaakt, maar dat is iets anders dan een toevallige ontmoeting. Terwijl juist die onverwachte ontmoeting zo nuttig kan zijn. Je spreekt bijvoorbeeld zomaar een deskundige op een bijeenkomst, en jaren later kun je diegene nog eens bellen wanneer je vastzit op een bepaald dossier.’

Tijd vrijmaken

Volgens Noordegraaf zien sommige ambtenaren netwerken als iets dat je naast het echte werk doet, liefst in je eigen tijd. ‘Maar dat is een verkeerd beeld,’ zegt hij. ‘Voor de meeste ambtenaren, en zeker voor managers, geldt: netwerken ís deels je werk. Dus moet je er ook tijd voor vrijmaken. Toch zijn er nog altijd ambtenaren die zich liever opsluiten in hun dossier en die de wereld buiten het kantoor vooral als afleiding beschouwen. Het tegenovergestelde is waar. Als je regelmatig de deur uit gaat, wordt je werk daar vanzelf rijker, breder en krachtiger van.’

Hij heeft ook nog een praktische tip voor wanneer een gesprek eenmaal op gang is gekomen. ‘Probeer echt contact te maken. Want wat je vaak ziet, is dat mensen met elkaar praten, terwijl ze ondertussen al over de schouder van de ander kijken wie de volgende wordt om aan te spreken. Dat werkt niet. Toon werkelijke interesse. Wees echt aanwezig in het gesprek dat je op dat moment voert.’

Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nr. 4 van deze week.