‘Een mix van educatie en elkaar ontmoeten’

Ervaringen, kennis en dilemma’s delen als leerstrategie. Gelderland was de eerste provincie die netwerkleren actief bevordert.

Netwerkleren gooit hoge ogen bij Gelderse bestuurders en ambtenaren

Deze weken staan bij Gelderland Academie vooral in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 en de periode kort erna. Deze kennis- en netwerkpartner van de provincie en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) organiseert onder andere ‘escaperooms’ in diverse gemeenten. Een spelvorm, waarbij kennis wordt verpakt in raadsels en verhaallijnen. In teamverband zoeken de deelnemers de sleutel tot oplossing van problemen en dilemma’s.

‘Het geleerde blijft zo beter hangen dan wanneer je een thema op een traditionele klassikale manier aanpakt’, denkt griffier Joyce Satijn van Berkelland, die net weer vanaf de tribune een escaperoom bijwoonde. Ze beschouwt zichzelf als een van de ambassadeurs van het leernetwerk. ‘Die escaperooms zijn een ontzettend leuke en interactieve vorm van leren.’ Actieve verwerking van kennis beklijft beter, is haar overtuiging.

Haar eigen aankomende gemeenteraad gaf de aftrap van een reeks bijeenkomsten. Ze hielp zelf ook bij het ‘scripten’, door ‘lesstof ’ uit de praktijk aan te dragen, aldus de Berkellandse griffier. Satijn is lid van de stuurgroep van de ‘academie’ en daarnaast bestuurslid van VNG Gelderland. ‘Hoe het is om raadslid of commissielid te zijn, ervaar je pas als je het bent’, zegt Satijn. ‘Deze nabootsing komt naar mijn idee dichtbij wat er op je pad kan komt’, zegt ze over de escaperoom.

Stukkenstroom

Een onderwerp waarmee zowel kandidaats- als ervaren raadsleden in 2026 tijdens zo’n bijeenkomst aan de slag gaan, is de stukkenstroom die zij voor hun kiezen krijgen na hun installatie. ‘Die hoeveelheid papier en informatie is bijna niet voor te stellen. In totaal krijgen raadsleden wel 250 dossiers op hun bordje’, weet de Berkellandse griffier. Meer dan genoeg om in te verzuipen, iets wat sommigen ook overkomt. ‘Een van de belangrijkste inzichten die deelnemers mee naar huis nemen, is: choose your battles. Kies een onderwerp uit waarop jij het verschil wilt maken en bepaal hoe je dat wilt aanpakken. Wijs, als de omvang van je fractie dat toelaat, woordvoerders aan op thema’s. Verdeel het werk, als dat mogelijk is.’

Satijn vindt het prachtig dat Gelderland Academie dwars door de partijlijnen heen gaat en dat er binnen de gemeenteraden ondanks verschillen toch een vorm van teambuilding plaatsvindt. Daarbij is het volgens haar een groot voordeel dat de reisafstanden doorgaans korter zijn. ‘Vanuit de Achterhoek reis je minder snel naar Zwolle voor een debattraining. Voorwaarde is wel dat je wat te bieden hebt waar mensen op afkomen.’ Een pluspunt is volgens haar ook dat bestuurders van lokale partijen er terecht kunnen. De traditionele bestuurderspartijen hebben hun eigen voorzieningen, voor lokale partijen is er naast het Kennispunt Lokale Partijen minder aanbod.

Waardevolle relaties

Gelderland Academie biedt ambtenaren, bestuurders en volksvertegenwoordigers van gemeenten, provincie en waterschappen een platform om elkaar te ontmoeten rond actuele vraagstukken. Het initiatief komt voort uit de wens voor een sterker openbaar bestuur, nu meerdere taken en vraagstukken waar gemeenten mee te maken hebben, zich afspelen op een bovenlokaal schaalniveau. Onderlinge afstemming is nodig, en vanuit de eigen verantwoordelijkheid ook een goede relatie tussen verschillende bestuurslagen en - organen. Onderwerpen als bouwen en wonen vragen daar om, maar ook klimaatadaptatie, mobiliteit, stikstofproblematiek, de energietransitie en onderwerpen in het sociaal domein. Het Gelderse idee is inmiddels in enkele andere provincies gekopieerd.

‘Door de decentralisaties in 2015 kregen gemeenten er zoveel taken bij. Die verschuiving zorgde voor groeiende complexiteit, meer verantwoordelijkheid bij lokale bestuurders en ook voor meer regionale samenwerking’, zegt Lisette van Dam, programmamaker bij Gelderland Academie. ‘De provincie en VNG Gelderland willengemeenten hierin ondersteunen. ‘Naast professionalisering en bevordering van kennis en kunde vinden zij ook de wisselwerking belangrijk. Wij zijn het enige kennis- en netwerkpartner voor Gelderse volksvertegenwoordigers én bestuurders. Leren, verdiepen en het actief opbouwen en waardevolle relaties zijn onze kernopdrachten. Liefst van direct toepasbare kennis.’

Dat laatste is volgens de Gelderse ambtenaar een sleutelbegrip: de kennis die de deelnemers opdoen moet praktijkgericht zijn. En zo ervaren deelnemers het ook vaak, blijkt volgens haar uit tevredenheidsonderzoek onder de ‘klanten’. ‘De gemiddelde waardering per evenement is 7,9. Vorig jaar hebben we alle 51 gemeenten bereikt. Dit jaar wijkt het programma af vanwege de verkiezingen. We spelen in op de inwerkperiode voor raadsleden en bestuurders. Eerst helpen we de basis op orde brengen. Later zoeken we weer de verdieping op.’

Praktijkkennis

Netwerkleren is niet vandaag of gisteren uitgevonden. Wat wel relatief nieuw is, dat het vaker en expliciet wordt ingezet als leerstrategie. In de vorm van fysieke ontmoeting, maar ook online. Nuttig en noodzakelijk. Kennis is overal te halen: bij private opleidingsinstituten, beroeps- en belangenverenigingen, universiteiten, en niet te vergeten de eigen politieke partij. Maar praktijkkennis is moeilijker in te passen in formele opleidingen. Voor bestuurders en volksvertegenwoordigers draait het netwerkleren daarnaast om écht netwerken en wel in de omgeving waarin zij dagelijks opereren: de regio, samenwerkingsverbanden, gemeenschappelijke regelingen, regionale ‘tafels’. De netwerkfunctie is een essentieel onderdeel van het leerproces zelf.

Ervaringen, manieren van aanpakken, beleidsopties, casussen en best practices worden uitgewisseld en vergeleken. Een belangrijk kenmerk is dat de deelnemers hun eigen praktijk centraal delen, met ervaringen, dilemma’s en werkwijzen. Gelderland Academie koerst daarmee niet alleen op individuele professionalisering, maar ook op meer interbestuurlijke verbinding. ‘Dat is een van onze kernopdrachten’, aldus Van Dam. Tijdens de ontmoetingen trekken bestuurders en volksvertegenwoordigers samen op, af en toe doen ook ambtenaren en verbonden partijen mee. Van tevoren wordt beoordeeld welke vorm geschikt is. Met de initiatiefnemer worden programma en accenten doorgenomen.

Bondgenoten

‘Een van de sprekers van een dag over jeugdzorg heb ik snel uitgenodigd om bij ons zijn verhaal te doen’, zegt de Wijchense wethouder van CDA-huize Bea Schouten (sociaal domein, klimaat en energie, sport en gezondheid, kunst, cultuur en recreatie). De expertise van de inleider: ‘normaliseren’, politiek-bestuurlijke taal voor het voorkomen van de noodzaak tot gespecialiseerde jeugdzorg, door eerder en vaker familie, buurt en school in te schakelen. ‘We definiëren tegenwoordig iets al gauw als een probleem’, vindt Schouten. Terug naar het normale en accepteren dat shit happens werkt soms heel goed. Het tijdens die dag geleerde heb ik in Wijchen echt direct gebruikt.’

De wethouder vindt ‘vaste klant’ niet te veel gezegd. Ze bezocht meerdere bijeenkomsten van Gelderland Academie en denkt dat als ze terugkeert als wethouder, vaker te doen. Ze ging onder meer naar bijeenkomsten over zorgfraude, met burgemeesters en wethouders. Ze bezocht een bijeenkomst over extreem weer, met meteoroloog Peter Kuipers Munneke. Ze liep mee tijdens een gezamenlijk werkbezoek in een Gelderse jeugdzorginstelling. ‘Naar mijn schatting was driekwart van de Gelderse portefeuillehouders daarbij aanwezig’, zegt ze.

Wat ze het prettigst vindt aan de aanpak: ‘Ik heb een paar jaar geleden ook wel blokken gedaan bij de Bestuursacademie. Maar meer dan tijdens doorsnee trainingen leer ik bij het netwerkleren hoe we kunnen doorpakken. Voor mij is het een ideale vorm van ontwikkelen, een mix van educatie en elkaar ontmoeten. Je tijd als bestuurder is beperkt. Dan wil je niet eerst een hoop theorie. De gesprekken die we voeren in Gelderland zijn naar mijn gevoel indringender. Tijdens een recent georganiseerde bijeenkomst over het sociaal domein kregen we een kijkje in andermans keuken, bij Defensie en van een zelfstandig adviseur duurzaamheid over ‘agile’, heel leerzaam. Wat het ook fijn maakt: je zit met bondgenoten bij elkaar, mensen in dezelfde rol als jij. Dan durf je ook wat makkelijker het achterste van je tong te laten zien.’

De onderlinge banden worden volgens haar door de regionale vorm ook aangehaald. ‘We zijn voor een groot deel georganiseerd in samenwerkingsverbanden. Met betrekking tot het sociaaI domein horen we in Wijchen in de regio Rijk van Nijmegen. In de Veiligheidsregio trekken we op met Rivierenland. Door het bij elkaar brengen van partijen en veel ruimte scheppen voor uitwisseling ben ik tot nu toe telkens verrijkt naar huis gegaan. Ik zie het als leren in een snelkookpan.’