Tekort aan ambtenaren laat overal zijn sporen na

Of je nu de loep op een kleine gemeente of op een grote stad legt: het tekort aan ambtenaren laat overal zijn sporen na, zowel in de dienstverlening aan inwoners als in de uitvoering van beleid.

Vergis je niet! Er mag dan wel sprake zijn van een nijpend tekort aan handjes bij gemeenten, het aantal medewerkers met een vast dienstverband stijgt al sinds jaar en dag gestaag. Stonden er in 2020 nog iets meer dan 171.000 mensen op de loonlijst, vijf jaar later is dat aantal gestegen tot bijna 208.000. Een jaarlijkse toename van soms 4 à 5 procent is geen uitzondering. Er blijken dus simpelweg steeds meer handjes nodig. En in een aanhoudend krappe arbeidsmarkt wordt het vinden en binden daarvan steeds lastiger. Bijna driekwart van de gemeenten in ons land kampt intussen met te weinig personeel, zo blijkt uit de meest recente personeelsmonitor van A&O fonds Gemeenten.

De vraag is wat we daar in de praktijk van merken. Op het eerste oog misschien weinig. Het vuil wordt nog steeds opgehaald, de paspoorten worden verstrekt en de parkeerbonnen worden uitgeschreven. En er wordt voortdurend nieuw beleid ontwikkeld, zeker nu er (bijna) overal in het land nieuwe colleges zijn gevormd.

Maar achter de schermen piept en kraakt het zodanig dat er in veel gemeentehuizen gaten vallen in de dienstverlening. Een rondje langs een aantal gemeenten maakt dat duidelijk.

Nijmegen meldt op de eigen website te weinig geld en personeel te hebben voor alle hulpvragen. ‘Steeds meer mensen vragen de gemeente om ondersteuning via de Wmo. De vraag is groter dan ons aanbod. Het zorgt voor wachttijden bij de Wmo-consulenten van de gemeente. Dit komt onder andere door te weinig personeel en doordat er maar een bepaalde hoeveelheid geld beschikbaar is’, zo luidt de eerlijke uitleg. Buurgemeente Berg en Dal voert het personeelstekort eveneens aan als reden voor langere wachttijden voor mensen die aankloppen voor maatschappelijke ondersteuning.

Volgens een rapport van Divosa, een vereniging voor leidinggevenden in het sociaal domein, hebben gemeenten inmiddels ook te weinig capaciteit om huishoudens met beginnende betalingsachterstanden proactief te bellen of tijdig hulp te bieden bij financiële problemen. Dat terwijl een telefoontje verreweg de beste manier is om mensen met schulden te bereiken: 62 procent reageert, tegenover 7 procent bij een brief of e-mail. Gemeenten kregen vorig jaar meer dan één miljoen signalen binnen van betalingsachterstanden. Met ruim 800.000 adressen werd contact gezocht, maar slechts bij één op de vijf lukte dat ook daadwerkelijk. Volgens Divosa komt dat met name doordat gemeenten meestal onvoldoende personeel hebben om te bellen of langs te gaan.

Minder handhaving

Maar niet enkel op sociaal gebied wordt er door gemeenten noodgedwongen op de rem getrapt. In de provincie Utrecht hebben veel gemeenten aangegeven moeite te hebben om voldoende boa’s op de been te krijgen. Daardoor zijn ze gedwongen keuzes maken, zo blijkt uit een inventarisatie van RTV Utrecht onder alle 26 Utrechtse gemeenten. Vijfheerenlanden controleert minder op horecavergunningen; Utrecht treedt nog maar één keer per jaar per wijk op tegen langgestalde fietsen, in plaats van de twee keer die eerst gebruikelijk was. Nieuwegein zet vooral boa’s in op de thema’s afval, parkeren en ondermijnende criminaliteit.

De vaak gehanteerde norm van één boa per 5.000 inwoners wordt veelal niet meer gehaald. De Ronde Venen heeft volgens RTV Utrecht nu vier handhavers, terwijl het er volgens die norm negen zouden moeten zijn. Weliswaar heeft de gemeente Utrecht nu meer handhavers dan in 2017 (164 tegenover 96 toen), maar de Utrechtse rekenkamer bracht in januari aan het licht dat door te geringe personele bezetting er sprake is van ‘vertraging en kwaliteitsverlies in de uitvoering.’ Bij handhaving werd ingeteerd op vakmanschap: ervaren medewerkers stroomden uit en nieuwe medewerkers kregen korter begeleiding voordat zij de straat op gingen. ‘Dit leidde tot een zichtbare afname van de kwaliteit van dienstverlening: melders kregen minder vaak een terugkoppeling en waardeerden de afhandeling van hun melding lager’, aldus de onderzoekers.

Zwembaden en sluizen

Groot was de consternatie toen Amsterdam eind juni het buitenbad in de Spaarndammerbuurt op vrijdag sloot vanwege … personeelstekort. Het Van Maanenbad in Rotterdam ging op 24 juni om dezelfde reden evenmin open voor bezoekers. Het buitenbad, het enige in de Maasstad, had een tekort aan medewerkers om naast de geplande zwemlessen toezicht te houden op recreanten. Pleziervaarders in Groningen kregen te maken met een beperkte bediening van de Slochtersluis. Die ging de laatste twee weekenden van augustus vanwege tekort aan personeel minder frequent open: nog maar twee keer een uurtje per dag. Eind maart ging de sluis ook plotseling dicht, waardoor boten het gebied rond Meerstad, het Schildmeer en Woudbloem niet meer konden verlaten. Dat probleem ontstond doordat de provincie, die het beheer en de bediening verzorgde, daarmee stopte vanwege het personeelstekort. Ook Rijkswaterstaat had geen medewerkers beschikbaar voor de bediening.

Je las het eerste deel van dit artikel. Meer weten, bijvoorbeeld over de gevolgen voor de bouw? Lees dan deallernieuwste uitgave van Binnenlands Bestuur.