Onbekendheid risico voor lokaal bestuur

Hoewel Nederlanders positiever zijn over de lokale politiek dan over de landelijke, weten ze maar weinig over wat hun gemeentebestuur doet. Deze onbekendheid vormt een risico: het positieve oordeel kan bij weinig verandering omslaan in een negatief oordeel, bijvoorbeeld bij een persoonlijke slechte ervaring of een lokaal schandaal.

Meer tevreden over gemeentebestuur

Dat blijkt uit de nieuwste editie van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven, ‘Burgerperspectieven 2026’, van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Het onderzoek laat zien dat bijna twee derde van de Nederlanders (64 procent) tevreden is over het gemeentebestuur (een 6 of hoger), tegenover slechts een derde (34 procent) over de landelijke politiek. Het vertrouwen in de regering bleef laag en daalde tussen het voorjaar en de nazomer van 2025 van 41 procent naar 37 procent. De tevredenheid met het functioneren van de Nederlandse democratie daalde toen van 71 naar 65 procent.

Jongeren en hoogopgeleiden positiever

Mensen zijn vooral positiever over de mate waarin het gemeentebestuur weet wat er leeft, belangen zorgvuldig afweegt en lokale problemen oplost in vergelijking met de landelijke politiek. Hbo- en wo-opgeleiden en 18- tot 34-jarigen zijn positiever over het functioneren van het gemeentebestuur dan andere opleidings- en leeftijdsgroepen. Kritisch zijn mensen over de mate waarin het gemeentebestuur open is over gemaakte fouten of niet handelt uit eigenbelang, respectievelijk 38 procent en 46 procent geeft hiervoor een voldoende.

Onbekendheid is risico

Ondanks het positievere oordeel over het lokaal bestuur (en de nabijheid ervan) zijn veel mensen toch onbekend met wat het gemeentebestuur doet en hebben ze ook weinig interesse in de lokale politiek. En dat is volgens de onderzoekers een risico, want hoe kunnen inwoners het gemeentebestuur dan ter verantwoording roepen als het bestuur niet goed functioneert? En als er nu met weinig kennis mild positief wordt geoordeeld over het gemeentebestuur, dan kan dat ook snel omslaan bij een lokaal schandaal of na een negatieve persoonlijke ervaring.

Zichtbaar betrouwbaar zijn

Daarbij is het door die onbekendheid voor lokale politici en bestuurders lastig om zichtbaar betrouwbaar te zijn. Betrouwbaar bestuur is op elk niveau belangrijk. Politici moeten open staan voor wat mensen willen, belangen zorgvuldig afwegen, deskundig en integer zijn, toelichten waarom ze bepaalde keuzes maken en vertellen wat de voor- en nadelen zijn. Maar lokale politici en bestuurders moeten zich niet alleen inspannen om responsief en rechtvaardig te zijn en resultaat te boeken, maar ze moeten zich ook extra inspannen om te laten zien dat ze dat doen, aldus de SCP-onderzoekers.

Inwoners actief opzoeken

Volgens Josje den Ridder, een van de onderzoekers bij het SCP, kan het lokaal bestuur dat bijvoorbeeld doen door zich betrouwbaar op te stellen in het directe contact met inwoners. Ze geeft als voorbeeld het moment dat mensen een paspoort aanvragen, maar het kan ook bij aanpassingen in de leefomgeving van inwoners of bij ‘gezichtsbepalend’ lokaal beleid, zoals de komst van een asielzoekerscentrum. ‘Of door inwoners actief op te zoeken, ook na de gemeenteraadsverkiezingen.’