Gemeenteraden waar men het vrijwel altijd met elkaar eens is, of men nu deel uitmaakt van een partij in de oppositie of van een partij die aan een coalitie deelneemt, bestaan die? Jazeker, zo blijkt uit onderzoek van Pointer en Bureau Spotlight. Maar is het ook verstandig?
In deze gemeenten stemt de raad bijna altijd unaniem
In meerdere Nederlandse gemeenten stemt de gemeenteraad opvallend vaak unaniem is er nauwelijks verschil tussen oppositie en coalitie.
Controlerende rol
In meerdere gemeenten stemt de gemeenteraad opvallend vaak unaniem. In Stadskanaal gebeurt dat zelfs in 94 procent van de stemmingen. Ook in Laarbeek en Zwartewaterland (beide 92 procent), Nunspeet en Neder-Betuwe (beide 91 procent) verdwijnen de verschillen tussen coalitie en oppositie vrijwel volledig uit beeld. Dat blijkt uit een analyse van Pointer en Bureau Spotlight van stemmingen in 189 gemeenten over de periode maart 2022 tot en met november 2025.
Formeel is de gemeenteraad het hoogste orgaan van de gemeente. Raadsleden stellen kaders, controleren het college van burgemeester en wethouders en vertegenwoordigen inwoners. Maar als vrijwel alle voorstellen zonder noemenswaardige tegenstem worden aangenomen, rijst de vraag hoe stevig die controlerende rol nog is ingevuld.
Alarmbellen rinkelen
De onderzoekers verzamelden digitaal beschikbare stemuitslagen van moties, amendementen en raadsvoorstellen. Zij keken onder meer hoe vaak de voltallige raad voor of tegen stemt. In grote steden als Rotterdam ligt dat percentage aanzienlijk lager: daar wordt slechts bij ongeveer een kwart van de stemmingen unaniem gestemd en is het onderscheid tussen coalitie en oppositie duidelijker zichtbaar.
Volgens Thijs Vos, promovendus politicologie aan de Universiteit Leiden en mede-auteur van het rapport Gezond Dualisme, kan een combinatie van hoge unanimiteit en weinig zichtbare tegenstem wijzen op beperkte tegenmacht. ‘Een score van bijna nul laat bij mij de alarmbellen rinkelen’, zegt hij tegenover Pointer. Met tegenmacht bedoelt hij het vermogen van de raad om het college bij te sturen of zo nodig terug te fluiten.
Raadsakkoorden en hamerstukken
Een deel van de verklaring ligt mogelijk in de opkomst van raadsakkoorden. Steeds meer gemeenten kiezen ervoor om met alle partijen gezamenlijke hoofdlijnen vast te leggen, in plaats van een klassiek coalitieakkoord. Dat bevordert samenwerking, maar kan politieke verschillen ook vroegtijdig gladstrijken. ‘Het haalt de scherpe kantjes eraf, terwijl politiek ook over verschil gaat’, stelt Marius Bakx, verbonden aan Avans Hogeschool en gespecialiseerd in lokale tegenmacht.
Tegelijkertijd zeggen stemcijfers niet alles. Veel besluiten betreffen hamerstukken of technische uitwerkingen van eerder beleid. Het debat vindt bovendien vaak plaats in informele overleggen of tijdens niet-openbare bijeenkomsten. Wat daar wordt afgekaart, is niet zichtbaar in de uiteindelijke stemming.
De vraag blijft dan wel wie het college controleert als vrijwel niemand tegenstemt. Wethouders zijn immers fulltime bestuurders met ambtelijke ondersteuning, terwijl raadsleden hun werk meestal parttime en in kleine fracties uitvoeren. Zoals een raadslid in het rapport aangeeft: het is verleidelijk om aan te nemen dat ‘de wethouder het wel zal weten’.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.