‘Laat raadsleden Eerste Kamer kiezen’

Lege raadszetels bij blanco stemmen. Gemeenteraadsleden die de Eerste Kamer kiezen. De Tilburgse bestuurskundige Julien van Ostaaijen doet in zijn boek Het onbegrepen bestuur enkele opvallende voorstellen om de zichtbaarheid van het lokale bestuur in de samenleving te vergroten.

Liefde en affiniteit

De campagne voor de raadsverkiezingen liet het weer eens zien. Er waren landelijke kopstukken, zoals D66-leider Rob Jetten, FVD-voorvrouw Lidewij de Vos en PVV-leider Geert Wilders die zich presenteerden als kandidaten. Alsof zij tot raadslid gekozen konden worden.

Met zijn boek heeft de Tilburgse bestuurskundige de bescheiden ambitie om de kennis over hoe het reilt en zeilt bij gemeenten, provincies en waterschappen bij een groter publiek én bij landelijke politici en bestuurders bekend te maken. ‘De grootste groep inwoners vindt de landelijke politiek het meest interessant. Men weet dat men voor een paspoort naar de gemeente moet, maar verder is er vooral veel desinteresse voor wat de gemeente doet. De gemeente is daarom voor velen ook niet zo belangrijk. Meer zichtbaarheid voor de gemeente, de provincie en het waterschap begint met meer kennis op scholen. Dan gaat het er niet om dat leerlingen één keer een bezoek aan het gemeente- of provinciehuis brengen. Kennis over de werkwijze en het functioneren van het decentraal bestuur dient een wezenlijk onderdeel van het vak burgerschapsvorming te zijn. Je moet het stevig inbedden in het onderwijsprogramma. Want zoals in relaties, kennis is een voorwaarde voor liefde en affiniteit.’

Minder tam

De neiging van de landelijke politiek de lokale politiek te domineren, komt niet uit de lucht vallen. ‘Wat opvalt is dat het lokale en het nationale in Nederland erg uit elkaar is gaan lopen, zeker als je het vergelijkt met andere landen. Dat vind ik geen goede ontwikkeling. Soms lijkt het wel dat het lokale en het nationale tegengestelde belangen zijn. Het gemak bijvoorbeeld waarmee vanwege ogenschijnlijk landelijke belangen beslissingen worden genomen, zoals bezuinigingen die niet in het lokale belang zijn en waardoor het lokale steeds minder geld heeft, is erg kortzichtig.’ Gemeenten mogen wat Julien van Ostaaijen betreft zich wat minder tam opstellen tegenover de rijksoverheid.

Ruilhandel

Sinds de Franse tijd is er sprake van een proces waarbij de centrale overheid steeds meer grip wil krijgen. Taken worden weggehaald bij gemeenten en zijn de afgelopen decennia soms met forse verplichtingen bij gemeenten teruggekomen. Een van de voorstellen in het boek om de invloed van het lokale op het landelijke te vergroten is het voorstel dat gemeenteraadsleden de Eerste Kamer kiezen. Nu is die verkiezing, die in 2027 weer aan de orde is, een zaak van de Statenleden. ‘Je ziet dat bij die verkiezingen er allerlei vormen van ruilhandel plaatsvindt. Wanneer je raadsleden de Eerste Kamer laat kiezen, heeft dat toch tot voordeel dat het lokale belang beter bij het landelijke belang in beeld komt.’

Niet-stemmers

Om de zichtbaarheid voor het lokale bestuur in de samenleving te vergroten, doet Van Ostaaijen enkele voorstellen. Het opvallendste is om blanco stemmen bij de raadsverkiezingen te vertalen in lege zetels in de raad. ‘Wanneer je zetels leeg laat, geeft dat het besef dat mensen deze vorm van democratie wel steunen, maar dat zij zich er nog niet voldoende door worden aangesproken. Ook bied je daardoor meer aandacht voor het belang van de niet-stemmers. Lege zetels dagen partijen uit na te denken hoe zij ook de belangen van deze groepen kiezers kunnen en willen behartigen.’

Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nr. 6 van deze week.