Kippen, varkens en pyjamadagen

Skin in the game. Dat heb je als je iets te verliezen hebt bij wat er gebeurt of besloten wordt. Als je alleen ergens aan werkt, over meedenkt of bij betrokken bent, heb je geen skin in the game. Het verschil laat zich nog het beste uitleggen door aan een varken en een kip te vragen om eieren met spek te maken.

Je hebt niet méér skin in the game als je veel macht of invloed hebt. Juist bij machthebbers is er paradoxaal genoeg vaak weinig skin in the game. Bij grote bedrijven krijgt de top een bonus bij hoge winst. Maar óók bij ‘gelukte’ grote ontslagrondes die nodig zijn na wanbestuur. En als een bedrijf zo groot en monopolist is dat iedereen van jou afhankelijk is, is het vaak de belastingbetaler die opdraait voor de kosten van achterstallig organisatieonderhoud. Denk aan al het publiek geld dat gestort wordt in omvallende banken, grijze energiebedrijven en Tata Steel. De winsten privaat en de verliezen publiek: geen skin te bekennen. (Het boek van Nassim Taleb over dit soort asymmetrieën heet niet verrassend ‘Skin in the game’.)

Aan de belastingbetálende kant van de samenleving hebben mensen juist veel skin in the game. Ik schrijf nadrukkelijk ‘belastingbetalend’, omdat er niet vaak genoeg op gewezen kan worden dat mensen met allerlei zekerheden en dus weinig risico steeds minder belasting betalen; denk aan een koophuis, pensioenen, een vaste baan, spaargeld of belegd vermogen. Ondertussen heeft een kwart van de Nederlanders hooguit een buffer van 2.500 euro en voor een op de vijf huishoudens is die zelfs kleiner dan duizend euro. Een paar dagen geen inkomen, een reparatie aan auto of tanden en of een snelgroeiende pubervoet is direct hoge stress. Helemaal als je je realiseert dat juist in deze groep de mensen zitten die onregelmatig en laagbetaald werk hebben. En die vaker ziek zijn omdat ze in een schimmelig huurhuis moeten wonen waar de euro’s het raam uit tochten.

Deze échte belastingbetalers voelen kleine veranderingen harder en sneller. Dat kan gaan om prijsstijgingen in de markt, maar dat komt ook door overheidsbeleid. Belastingregels, woonbeleid, inkomensbeleid, zorgbeleid. Is een reële angst dat je je huis kwijtraakt na ontslag? Of dat je de kosten van domweg leven door een chronische aandoening niet meer kunt dragen? Dan ben jij het spek.

Maar wat nu als je je als ambtenaar of bestuurder het snot voor de ogen werkt om maatschappelijk welzijn voor elkaar te krijgen? En je heus niet onder een steen hebt gelegen en je echt realiseert dat rijken in dit land steeds rijker en risicolozer worden en het voor mensen met weinig zekerheden steeds nijpender wordt? Telt dat niet een beetje als skin? De lakmoesproef voor jouw skin in the game is: de ‘pyjamadag’. Is het mogelijk om ‘er even niet mee bezig te zijn’ en is het dan ook echt even weg uit jouw leven en dat van je naasten? Even uit een situatie, een impact, vormen van uitsluiting, een reële angst? Kun je een pyjamadag nemen als ‘wethouder armoede’ of als ‘strateeg woonbeleid’? Voilá, welkom bij de kippen. Van een chronische ziekte of flexcontracten kun je geen pyjamadag nemen.

Door de manier waarop we onze samenleving en dus ook het overheidswerk hebben ingericht, komen de kippen en de varkens elkaar amper meer tegen. (Die manier is kort samengevat: het elkaar ontmoeten verwaarlozen, verhinderen of vermarkten.) En in de kantoortuinen en de kabinetten zitten vooral kippen. We kijken weg van alle uitvallers die we zelf produceren, de feedback loop is naar de ratsmodee.

Het is dus alleszins begrijpelijk dat we in de publieke sector wat ballen zetten op ‘ervaringsdeskundigheid’. Daarmee bedoelen we dat we mensen die beleid aan den lijve ervaren, betrekken bij beleidsvorming en bijsturing. Je moet dat als beleidsmakers en beslissers zeker niet nalaten, bij gebrek aan normaal contact. Maar zie dan ook dat de mensen om wie het gaat, al lang en breed ‘betrokken’ zijn en meer dan. Geen pyjamadagen. Hun skin zit aldoor in de game.

Het probleem is kippigheid.