Nederlandse huishoudens gaan vanaf 2028 extra betalen voor het gebruik van aardgas, benzine en diesel. Dan treedt het nieuwe Europese emissiehandelssysteem ETS2 in werking, een uitbreiding van het bestaande handelssysteem voor CO2-uitstoot. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) kunnen de gevolgen voor huishoudens sterk uiteenlopen. Vooral kwetsbare huishoudens lopen het risico financieel in de knel te raken.
ETS2 raakt kwetsbare huishoudens hard
Kwetsbare huishoudens lopen het risico financieel in de knel te raken door ETS2, de nieuwe CO2 heffing die de Europese Unie oplegt.
Vervuiler betaald
Met ETS2 voert de Europese Unie het principe ‘de vervuiler betaalt’ verder door. Leveranciers van fossiele brandstoffen moeten uitstootrechten kopen voor de CO2-uitstoot die ontstaat door verwarming van woningen en brandstofgebruik in vervoer. De kosten daarvan zullen naar verwachting worden doorberekend aan consumenten.
Volgens het PBL betaalt een eigenaar van een klein appartement met cv-ketel en een benzineauto die jaarlijks zesduizend kilometer rijdt in 2030 naar verwachting tien tot twintig euro extra per maand. Voor bewoners van een grote vrijstaande woning die jaarlijks twintigduizend kilometer rijden kan dat oplopen tot dertig tot zeventig euro per maand.
Grote verschillen
Die verschillen hangen vooral samen met de mate waarin huishoudens al hebben verduurzaamd. Wie beschikt over een elektrische auto of een volledig elektrische warmtepomp betaalt nauwelijks of geen ETS2-heffing voor vervoer en verwarming. Maar juist voor veel huishoudens met een lager inkomen zijn zulke investeringen niet haalbaar.
Daarmee dreigt volgens het PBL een groeiende kloof tussen huishoudens die kunnen verduurzamen en huishoudens die daarvoor afhankelijk zijn van subsidies, woningcorporaties of verhuurders. Huurders hebben vaak weinig invloed op de isolatie van hun woning of de overstap naar duurzame verwarming. Tegelijkertijd wonen lagere inkomens relatief vaker in slecht geïsoleerde huizen en hebben zij doorgaans minder financiële ruimte om hogere energierekeningen op te vangen.
Vervoersarmoede
Ook vervoersarmoede kan toenemen. In landelijke gebieden zijn huishoudens vaak afhankelijk van de auto voor woon-werkverkeer of dagelijkse voorzieningen. Een stijging van benzine- en dieselprijzen raakt deze groepen direct, terwijl alternatieven zoals openbaar vervoer of elektrisch rijden niet altijd beschikbaar of betaalbaar zijn.
De uiteindelijke hoogte van de CO2-prijs wordt bepaald op de Europese ETS2-markt, waar vraag en aanbod van uitstootrechten samenkomen. Nederland heeft daardoor maar beperkte invloed op de uiteindelijke prijs die huishoudens gaan betalen.
Volgens de Nederlandse Emissieautoriteit moet ETS2 bijdragen aan het behalen van de Europese klimaatdoelen door fossiel energiegebruik duurder te maken en verduurzaming aantrekkelijker te maken. Maar deskundigen waarschuwen ook dat sterke prijsschommelingen kunnen leiden tot maatschappelijke onrust, vergelijkbaar met de recente energiecrisis.
PBL-directeur Marko Hekkert wijst erop dat hoge energieprijzen in het recente verleden al hebben geleid tot zorgen over energiearmoede en betalingsproblemen. Volgens hem is ondersteuning van kwetsbare huishoudens noodzakelijk om negatieve effecten van ETS2 te beperken.
Sociaal Klimaatfonds
Een deel van de opbrengsten van ETS2 vloeit terug naar lidstaten via het Europese Sociaal Klimaatfonds. Dat fonds is bedoeld om kwetsbare huishoudens te ondersteunen bij verduurzaming of compensatie van hogere energiekosten. Het PBL noemt dat aandeel echter beperkt. Daarom pleit het planbureau ervoor om ook nationale ETS2-opbrengsten in te zetten voor compensatiemaatregelen, woningisolatie en verduurzaming van vervoer. Daarmee kan niet alleen de financiële impact worden verzacht, maar ook het draagvlak voor het systeem worden vergroot.
In andere Europese landen is bij vergelijkbare CO2-heffingen gekozen voor een vaste compensatie per inwoner. Omdat huishoudens met hogere inkomens doorgaans meer energie verbruiken, profiteren kwetsbare groepen relatief sterker van zo’n vaste teruggaafregeling. Volgens het PBL moet ETS2 uiteindelijk onderdeel worden van een bredere discussie over energieprijzen, koopkracht en klimaatbeleid. De vraag hoeveel extra kosten acceptabel zijn voor burgers zal de komende jaren nadrukkelijk op de politieke agenda komen te staan.
Reacties: 4
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Waarvoor nog deze maatregel? Het IPCC heeft de toename van 8,5 graad C in 2100 losgelaten. Het is eindelijk tot ze doorgedrongen dat CO2 niet de oorzaak is van temperatuurstijging. It's the sun, stupid! En daarvoor gaan we ieder jaar massaal op vakantie naar zonnige oorden...
Cherrypicking heet het wat jij doet. Je benoemt specifiek dat het IPCC het meest extreme klimaatscenario heeft losgelaten, maar je vergeet daarbij te vermelden dat ook het meest optmistische klimaatscenario ook is losgelaten. Voor beide scenario's geldt nu dat zij niet realistisch geacht werden.
Het nieuwe meest-pessimistische klimaatscenario is niet veel optimistischer overigens, de 4,5 graad opwarming die het oude scenario voor 2090 voorzag wordt volgens dit scenario ''pas'' in 2140 bereikt.
Klimaatopwarming is geen mening maar een algemeen geaccepteerd wetenschappelijk feit.
De wereldwijde menselijke ademhaling (ca. 1 kg per dag p.p.) zorgt jaarlijks voor ongeveer 2.500 miljoen ton CO2, wat neerkomt op ongeveer 7% van de totale jaarlijkse CO2-uitstoot. Dus binnenkort ook EU ademhaling tax, onderverdeeld in leeftijdsgroepen met een differentiatie op basis van intensieve beroepen zoals sporters en raam-ambtenaren. Lachgas N2O, methaan CH4 en ozon O3 tellen voorlopig nog even niet mee in deze tax.
Hoe geweldig de energietransitie ook is (en hoe geweldig hard die ook gaat) het zijn helaas vooral de vermogenden die het meeste profiteren. Zij die de (in aanschaf) dure maatregelen zoals EV's, thuisaccu's, isolatie, makkelijk kunnen financieren profiteren snel en als eerste van de besparingen terwijl de onderkant van de samenleving het niet kunnen betalen en/of afhankelijk zijn van een verhuurder die er geen businesscase in ziet (want die bespaart niet op energie).
Dit versterkt de tweedeling verder in de samenleving en ondergraaft de steun voor de energietransitie (te zien aan die onnozel kinderachtige reacties op dit artikel). Tevens is die groeiende ongelijkheid een voedingsbodem voor rechts-populisme.
Misschien moeten we de subsidies sterk inkomens- en vermogensafhankelijk maken en ook nog verhogen voor de onderkant van de samenleving. De meer vermogende mensen kunnen het toch wel betalen en de maatregelen betaling zich op termijn toch terug waardoor deze groep mensen de maatregelen toch wel neemt wanneer zij objectief financieel kijken (en dus niet enkel ideologisch gedreven of hun waarheid halen uit desinformatie zijn zoals N. Bos en P. Smit).