Nederlandse huishoudens gaan vanaf 2028 extra betalen voor het gebruik van aardgas, benzine en diesel. Dan treedt het nieuwe Europese emissiehandelssysteem ETS2 in werking, een uitbreiding van het bestaande handelssysteem voor CO2-uitstoot. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) kunnen de gevolgen voor huishoudens sterk uiteenlopen. Vooral kwetsbare huishoudens lopen het risico financieel in de knel te raken.
ETS2 raakt kwetsbare huishoudens hard
Kwetsbare huishoudens lopen het risico financieel in de knel te raken door ETS2, de nieuwe CO2 heffing die de Europese Unie oplegt.
Vervuiler betaald
Met ETS2 voert de Europese Unie het principe ‘de vervuiler betaalt’ verder door. Leveranciers van fossiele brandstoffen moeten uitstootrechten kopen voor de CO2-uitstoot die ontstaat door verwarming van woningen en brandstofgebruik in vervoer. De kosten daarvan zullen naar verwachting worden doorberekend aan consumenten.
Volgens het PBL betaalt een eigenaar van een klein appartement met cv-ketel en een benzineauto die jaarlijks zesduizend kilometer rijdt in 2030 naar verwachting tien tot twintig euro extra per maand. Voor bewoners van een grote vrijstaande woning die jaarlijks twintigduizend kilometer rijden kan dat oplopen tot dertig tot zeventig euro per maand.
Grote verschillen
Die verschillen hangen vooral samen met de mate waarin huishoudens al hebben verduurzaamd. Wie beschikt over een elektrische auto of een volledig elektrische warmtepomp betaalt nauwelijks of geen ETS2-heffing voor vervoer en verwarming. Maar juist voor veel huishoudens met een lager inkomen zijn zulke investeringen niet haalbaar.
Daarmee dreigt volgens het PBL een groeiende kloof tussen huishoudens die kunnen verduurzamen en huishoudens die daarvoor afhankelijk zijn van subsidies, woningcorporaties of verhuurders. Huurders hebben vaak weinig invloed op de isolatie van hun woning of de overstap naar duurzame verwarming. Tegelijkertijd wonen lagere inkomens relatief vaker in slecht geïsoleerde huizen en hebben zij doorgaans minder financiële ruimte om hogere energierekeningen op te vangen.
Vervoersarmoede
Ook vervoersarmoede kan toenemen. In landelijke gebieden zijn huishoudens vaak afhankelijk van de auto voor woon-werkverkeer of dagelijkse voorzieningen. Een stijging van benzine- en dieselprijzen raakt deze groepen direct, terwijl alternatieven zoals openbaar vervoer of elektrisch rijden niet altijd beschikbaar of betaalbaar zijn.
De uiteindelijke hoogte van de CO2-prijs wordt bepaald op de Europese ETS2-markt, waar vraag en aanbod van uitstootrechten samenkomen. Nederland heeft daardoor maar beperkte invloed op de uiteindelijke prijs die huishoudens gaan betalen.
Volgens de Nederlandse Emissieautoriteit moet ETS2 bijdragen aan het behalen van de Europese klimaatdoelen door fossiel energiegebruik duurder te maken en verduurzaming aantrekkelijker te maken. Maar deskundigen waarschuwen ook dat sterke prijsschommelingen kunnen leiden tot maatschappelijke onrust, vergelijkbaar met de recente energiecrisis.
PBL-directeur Marko Hekkert wijst erop dat hoge energieprijzen in het recente verleden al hebben geleid tot zorgen over energiearmoede en betalingsproblemen. Volgens hem is ondersteuning van kwetsbare huishoudens noodzakelijk om negatieve effecten van ETS2 te beperken.
Sociaal Klimaatfonds
Een deel van de opbrengsten van ETS2 vloeit terug naar lidstaten via het Europese Sociaal Klimaatfonds. Dat fonds is bedoeld om kwetsbare huishoudens te ondersteunen bij verduurzaming of compensatie van hogere energiekosten. Het PBL noemt dat aandeel echter beperkt. Daarom pleit het planbureau ervoor om ook nationale ETS2-opbrengsten in te zetten voor compensatiemaatregelen, woningisolatie en verduurzaming van vervoer. Daarmee kan niet alleen de financiële impact worden verzacht, maar ook het draagvlak voor het systeem worden vergroot.
In andere Europese landen is bij vergelijkbare CO2-heffingen gekozen voor een vaste compensatie per inwoner. Omdat huishoudens met hogere inkomens doorgaans meer energie verbruiken, profiteren kwetsbare groepen relatief sterker van zo’n vaste teruggaafregeling. Volgens het PBL moet ETS2 uiteindelijk onderdeel worden van een bredere discussie over energieprijzen, koopkracht en klimaatbeleid. De vraag hoeveel extra kosten acceptabel zijn voor burgers zal de komende jaren nadrukkelijk op de politieke agenda komen te staan.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.