Draagvlak voor Koningshuis stabiel

Verleden jaar nam het draagvlak voor het koningshuis voor het eerst in vijf jaar toe. Nu zien we een stabilisering van deze steun. Zes op tien (62%) Nederlanders zijn voor het behoud van de monarchie. Er is brede waardering voor de manier waarop Willem Alexander moeilijke aspecten van zijn familiegeschiedenis bespreekbaar maakt. Desalniettemin is het nog altijd zo dat de steun hoger lag in de periode vóór de coronacrisis. Kritiek op de kosten nemen bovendien toe in vergelijking met vorig jaar. Zo blijkt uit de jaarlijkse Koningsdagenquête, die Ipsos I&O uitvoerde in opdracht van de NOS.

Rondom de coronacrisis (2020-2021) daalde de steun voor de monarchie plots van 74 naar 58 procent. Destijds raakte de koninklijke familie in opspraak vanwege een vakantie tijdens een lockdown in de coronacrisis. In de jaren daarna leek er sprake te zijn van een ‘nieuw normaal’ met een relatief beperkte steun voor de monarchie. Vorig jaar steeg de steun echter enkele procentpunten (naar 62%). Dit jaar zien we hier een stabilisatie van. De steun voor een republiek is nu 20 procent. Achttien procent heeft geen duidelijke voorkeur tussen beide staatsvormen.

Voorstanders waarderen stabiliteit, traditie en verbindende rol

Voorstanders van de monarchie waarderen vooral de stabiliteit, traditie en de neutrale, verbindende rol van een niet gekozen staatshoofd in een gepolariseerd politiek landschap. Zij vrezen voor eventueel extremisme en machtsconcentratie bij een gekozen staatshoofd waarbij vaak wordt verwezen naar ongewenste situaties in andere landen.

Ook de maatschappelijke betrokkenheid van de koninklijke familie wordt gewaardeerd. Afgelopen jaar werden koningin Máxima en prinses Amalia bijvoorbeeld actief bij Defensie. De meeste Nederlanders kunnen dit waarderen. Daarnaast is er brede waardering voor de manier waarop Willem‑Alexander moeilijke aspecten van zijn familiegeschiedenis, zoals de rol van de Oranjes in het koloniaal verleden, de houding van zijn overgrootmoeder Wilhelmina in de Tweede Wereldoorlog en het NSDAP-lidmaatschap van zijn opa prins Bernhard bespreekbaar maakt. Acht op de tien Nederlanders (78%) vinden het goed dat de koning zich hier publiekelijk over uitlaat.

Kritiek op kosten neemt toe

Tegenstanders van de monarchie wijzen op het erfelijke en daarmee ondemocratische karakter van het instituut en bekritiseren de kosten en privileges van het Koninklijk Huis. De kritiek op de kosten klinkt luider dan vorig jaar. De helft van de bevolking (49%) vindt het Koninklijk Huis te duur, een fikse stijging t.o.v. 2025 (toen 34%).

Meesten verwachten geen geopolitiek standpunt van het Koninklijke Huis

De meeste Nederlanders zien rondom de huidige geopolitieke onrust geen grote rol weggelegd voor de Oranjes. Zo vinden vier op de tien (41%) het goed als er een lid van het Koninklijk Huis het WK bezoekt, en zijn drie op tien (29%) tegen.

Over het recentelijke bezoek van het koningspaar aan het Witte Huis zijn Nederlanders sterk verdeeld. Ruim een kwart (27%) van de Nederlanders staat achter het bezoek en de overnachting. Zij wijzen vooral op het belang van het onderhouden van diplomatieke banden. Een iets grotere groep (33%) noemt het een slecht besluit. Deze groep vindt dat het bezoek impliciete steun en legitimatie van Trumps beleid uitstraalt, hetgeen zij associëren met oorlog, agressie en mensenrechtenschendingen.

Ongeveer een derde (36%) vindt dat Willem Alexander zich had moeten uitspreken tegen president Trump tijdens het bezoek. Deze rol werd vaker aan premier Jetten toegedicht (47% vindt dat hij zich kritisch moest uitlaten).

Onderzoeksverantwoording

Het veldwerk van dit onderzoek liep van 9 april tot en met 13 april 2026. Voor het onderzoek is een online vragenlijst uitgezet onder een representatieve groep Nederlanders. In totaal namen 1.000 Nederlanders deel aan het onderzoek. De resultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag bij de laatste landelijke verkiezingen (de Tweede Kamerverkiezingen 2025).