‘Je zit als raadslid tussen twee vuren’

Het Lelystadse raadslid Roel Velstra trok met zijn veertienjarige dochter Kim op de kieslijst veel aandacht. Zijn partij Mooi Lelystad groeide. Als een nieuw raadsakkoord hem aanstaat, zou hij best willen besturen. ‘Ik denk niet dat ik opgebrand zou raken.’

Roel Velstra wil rust en openheid na bestuurscrisis Lelystad

Stapt daar nou de kersverse wethouder binnen? ‘Onze redder in nood’, lacht Roel Velstra (45), eigenaar van RAF Sport in Lelystad en aanvoerder van Mooi Lelystad. De verstokte gymganger is de 72-jarige oud-burgemeester van Heerenveen, en in een ver verleden PvdA-raadslid en wethouder in Lelystad, Tjeerd van der Zwan. Hij is één van de bestuurders die de drie wethouders moeten vervangen die eerder dit jaar nijdig opstapten.

‘Tjeerd komt hier wekelijks en fietst zich dan helemaal de blubber bij het spinnen. Zoals hier zoveel bestuurders, raadsleden en ambtenaren komen om fit te blijven. Zie ik tijdens een raadsvergadering iemand op de publieke tribune met een blocnote, dan denk ik: jou ken ik van de sportschool. Ik mag wel zeggen: hier gebeurt het!’, roept Velstra uit.

Het gebeurde op 18 maart dat de familie Velstra een record vestigde: vader Roel stond op nummer één van de kieslijst van Mooi Lelystad en zijn dochter Kim op nummer zestien. Vader en dochter op de lijst van een lokale partij is niet zo bijzonder. Ook niet dat Kims moeder óók op de lijst stond. Het bijzondere is dat Kim veertien is. Ze mocht niet stemmen, ze mocht de raad niet in en als fractieassistente was ze ook niet welkom. Maar ze mocht wél op de kieslijst. Roel: ‘Ik sprak met de raadsgriffier en hij liet vallen dat je geen achttien hoeft te zijn om op de kieslijst te mogen.

Als je in de nieuwe zittingsperiode achttien wordt, dan mag je op dat moment je zetel innemen. Ik ben aan het rekenen geslagen. Dus zij mocht er ook in! Maar ik ga als fractievoorzitter niet over de kieslijst. Daar gaat het partijbestuur over. De voorzitter is getrouwd met de nummer twee op onze lijst. Ik zeg: “Wist je dat Kim ook op de lijst mag?” Dat wist hij niet, wie wel? Hij zei: “Ik zou het geweldig vinden, maar wil zij ook?”’

Aandacht

Nou, dat wilde ze wel. Kim Velstra: ‘Ik heb over alles wel een mening. En ik vind dat ik me best goed kan uiten. M’n vader vindt me een bijdehandje, en daar ben ik best trots op. Ik hoor wel vaker dat ik niet praat als iemand van veertien. Ik ben ook wel brutaal, maar dat heb ik niet van een vreemde’, lacht Kim. Natuurlijk, ze mocht niet stemmen (‘Max Verstappen mocht in het begin ook niet autorijden’) en ze mocht ook niet in de gemeenteraad. Kim: ‘Maar je staat er wel. En ik trok de aandacht.

De Stentor, Omroep MAX en Omroep Flevoland zijn langs geweest. Ik weet best dat dat ook de bedoeling was. Een leraar had op de groepsapp gezet dat hij mij op tv had gezien. Toen had iedereen het erover op school. De docent maatschappijleer heeft een les over me gegeven. Ik weet niet of hij op me heeft gestemd. Dat heeft de docent maatschappijkunde wel gedaan. Hij ziet natuurlijk ook hoe ik in de klas ben.

Op een gegeven moment kwam hij een pratje met me maken. “Waarvoor sta je eigenlijk?” Ik heb mijn mening altijd wel klaar, dus ik heb hem verteld over het vliegveld en over het dode centrum van Lelystad. Na de verkiezingen kwam hij naar me toe: “Ik heb op je gestemd hoor!” Misschien heeft de aandacht voor mij wel die extra plek in de gemeenteraad opgeleverd.’

Natuurlijk, Jong Lelystad, met broer Murat en zus Meral Aktan in de top, was de winnaar van de raadsverkiezingen (de partij ging van vier naar zes zetels), maar Mooi Lelystad heeft nu wel evenveel zetels als D66 en VVD (drie). Eén minder dan GroenLinks-PvdA, PVV en FvD, maar of de laatste twee straks Lelystad (bijna 86.000 inwoners) gaan besturen? Roel: ‘We hebben de laatste vier jaar met een raadsakkoord gewerkt. De jaren ervoor waren de verhoudingen in de raad slecht.

Het moést anders. PVV, FvD en Leefbaar Lelystad wilden het raadsakkoord in 2022 niet ondertekenen. Wie weet doen ze dat nu wel.’ Het raadsakkoord werkte volgens Roel goed, tot begin dit jaar de felle ruzie tussen het college en de ambtenarij de politiek in Lelystad in zijn greep kreeg. ‘De samenwerking veranderde in confrontatie en voldongen feiten. Dat heb je met een klassiek coalitieakkoord, waarbij een deel van de raad voor spek en bonen meedoet. Een raadsakkoord werkt alleen als de verhoudingen goed zijn en het bestuur transparant is. En dat laatste was het college niet.’

Zwartmakerij

Lelystad belandde begin dit jaar in een ongekend ordinaire bestuurscrisis. Drie wethouders stapten op. Wethouder Annemieke Messelink (InwonersPartij) maakte in haar ontslagbrief gehakt van de ambtelijke top. Ze ondermijnden het bestuur en waren alleen maar bezig met hun eigen macht en belangen, stelde ze. Gevolg: een slechte jeugdhulp en vertraagde woningbouw. De ‘zwartmakerij’ vanuit de ambtenarij werd alleen maar erger, schreef ze, nadat het college de net aangetreden gemeentesecretaris (Lelystad versleet er vier in een paar jaar tijd) een zogeheten bestuursopdracht had gegeven. Het college wenste interventies ‘ten aanzien van leiderschap, cultuur en ondermijnend gedrag en professionaliteit’.

Drie wethouders steunden die opdracht, één wethouder en de burgemeesters waren ertegen. Na de bestuursopdracht dook een klacht over grensoverschrijdend gedrag door Messelink op, waarna burgemeester Mieke Baltus een integriteitsonderzoek startte naar Messelink én naar VVD-wethouder Grimbergen (de VVD verloor twee zetels, Grimbergen stond op nummer één en stapt uit de politiek). De burgemeester en de ambtelijke top hadden haar in de ‘beeldvorming zwartgemaakt’ en ‘het recht op wederhoor in een vooringenomen onderzoek ontzegd’, aldus ex-wethouder Messelink. Ze stond bij de raadsverkiezingen op nummer drie van de InwonersPartij.

De partij veroverde twee zetels. Roel heeft weinig begrip voor de toon die Messelink en Grimbergen aansloegen in hun ontslagbrieven. ‘De organisatie was fout, zij niet. Ik bespeurde geen enkele vorm van zelfkritiek. Je zit als raadslid tussen twee vuren. De raad gaat niet over de ambtelijke organisatie. Maar je weet als volwassen mens: waar twee kijven, hebben twee schuld.

Raadsleden trainen hier, maar ook ambtenaren komen naar de sportschool. Je maakt een praatje en je vangt wat op. Ambtenaren weten niet hoe jij erin staat, dus ze zijn heel voorzichtig. Ze klaagden wel over de wethouders, maar dat is normaal. Als je geen klachten krijgt vanuit de ambtenarij, moet je je afvragen of je je werk wel goed doet. De druppel was een brief die wij in januari kregen waarin teamleiders en directieleden drie wethouders keihard beschuldigden van manipulatie en grensoverschrijdend gedrag. Ambtelijke expertise werd genegeerd en ondermijnd. Ambtenaren moesten adviezen herschrijven en doen alsof ze dat zelf hadden bedacht. De intimidatie moest stoppen. Ik bedoel: hoe vaak krijg je zo’n brief van de ambtelijke top?’

Weggelachen

De namen van de ambtenaren stonden in het hekelschrift. Roel: ‘En daar kende ik er een stuk of acht van. Dus ik ben gewoon gaan bellen. En ze lieten zóveel vallen. Wie de waarheid sprak, was niet eens zo belangrijk meer. Dat stadium waren we gepasseerd. Er werd zoveel naar elkaar gewezen, het was onhoudbaar geworden. Het raadsakkoord lag inmiddels ook aan diggelen. Er moest rust komen. Het was niet meer te doen met twee wethouders. Ik heb een aantal fracties benaderd, want ik wilde een motie van wantrouwen indienen. We hadden al eerder een motie van wantrouwen tegen wethouder Messelink ingediend over de schandalig mislukte gemeentelijke jeugdzorg. Toen werden we een beetje weggelachen, nu was er een meerderheid.

Eén raadslid vond dat ze dat eerst moesten weten, en toen zijn ze zelf opgestapt.’ De derde wethouder, Piet van Dijk (Inwoners- Partij), stapte begin maart op. Niet hij, maar de ambtelijke top nam de beslissingen in Lelystad, en dat had hij nog nooit meegemaakt in de 40 jaar die hij in het openbaar bestuur had doorgebracht.

En dus zat Lelystad met één wethouder (Sjaak Kruis, GroenLinks), en zoals lezers van Binnenlands Bestuur weten is één wethouder geen wethouder. Enter de oude rot Tjeerd van der Zwan. Twintig jaar geleden vertrokken uit de Flevopolder, inmiddels gepensioneerd en teruggekeerd naar Lelystad. ‘Hij is niet van mijn politieke richting, maar dat doet er niet toe. Zo iemand hebben we hard nodig. Het is plug-and-play voor zo’n Lelystedeling’, zegt Roel.

‘Iemand die het graag voor Lelystad doet, en niet om carrière te maken. De druk is daarmee van de ketel, en dat is goed want het duurt nog wel even voordat we een nieuw raadsakkoord en een nieuw college hebben. Er is steun in de gemeenteraad voor een raadsakkoord, op voorwaarde dat het nieuwe college transparant is. Verzoeken van de raad om informatie werden door het vorige college afgewezen. We hebben zelfs Woo-verzoeken gedaan; dat is toch belachelijk?

Nu hebben we die informatie wel omdat de wethouders weg zijn. En dan moet je bedenken dat ze waarschijnlijk steun hadden gekregen van de raad als ze aannemelijk hadden kunnen maken dat de ambtenarij onprofessioneel en onredelijk was. Maar dan hadden ze open kaart moeten spelen, en dat hebben ze nooit willen doen.’

De grote vraag is natuurlijk: als het raadsakkoord is gesloten en Jong Lelystad klopt als grootste partij bij hem aan om mee te besturen, wat doet Roel dan? ‘Dat is me al heel veel gevraagd. “Dat moet je doen!” Ik heb een mooi leven. De sportschool loopt hartstikke goed. Ik ben boventallig en kan heel veel leuke dingen doen. Dus in eerste instantie zeg ik nee. Als grote partij neem je je verantwoordelijkheid, maar zo groot zijn we niet.’ Maar wat nou als de drie zetels van Mooi Lelystad de doorslag geven?

Roel: ‘Als een beroep op me wordt gedaan, dan zeg ik niet per definitie nee, laat ik het zo zeggen. Ik zou het wel kunnen en ik denk ook niet dat ik opgebrand zou raken; daarvoor heb ik te veel energie. Ik ben op de sportacademie deels opgeleid als beleidsadviseur. Ik heb laten zien dat ik leiding kan geven. Ik zou het kunnen. En wat past bij je, hè? Jeugd en sport. Ik zou het ook wel mooi vinden om het centrum van Lelystad een oppepper te geven. Want Kim heeft helemaal gelijk: ons stadshart is nu echt een ramp – voor de ondernemers en voor de Lelystedelingen.’