Weerbaarheid Nederlanders houdt niet over, maar groeit iets

Nederlanders verwachten bij een crisis vooral op zichzelf, familie en buren aangewezen te zijn. Ze willen wel hulp van de overheid, maar er is weinig vertrouwen dat de overheid gaat helpen als er oorlog uitbreekt. Dit wil niet zeggen dat Nederlanders nu massaal in de noodstand staan. Hoewel meer mensen zeggen actie te hebben ondernomen om zich voor te bereiden op een noodsituatie dan anderhalf jaar geleden en het aantal noodpakketten is gestegen, doet de meerderheid nog niks. Dit blijkt uit onderzoek dat Ipsos I&O deed in opdracht van Binnenlands Bestuur.

Figuur 1 – In hoeverre maakt u zich zorgen om de onderstaande zaken en ontwikkelingen in de samenleving? (% veel + enige zorgen, vergeleken met mei 2025). Basis: gehele steekproef (n=2.147).

Meer zorgen om online dan fysieke dreiging

Op de vraag waar mensen zich het meest zorgen om maken, blijken online dreigingen, zoals digitale onveiligheid (cybercrime, phishing), of een hybride oorlog Nederlanders meer angst in te boezemen dan mogelijke fysieke onveiligheid, natuurrampen of een conventionele oorlog. In mei 2025 deed Ipsos I&O hier al onderzoek naar voor Trouw. Ook toen waren de zorgen om online dreigingen groter dan fysieke dreigingen. De zorgen om de digitale onveiligheid stegen weliswaar iets (van 73% naar 80%), maar de grootste verschuiving zit bij het leven hier-en-nu: 58 procent maakt zich zorgen over de kosten van levensonderhoud, terwijl dat in mei 2025 nog 43 procent was.

Zorgen zetten merendeel nog niet aan tot actie, al neemt het iets toe

Hoewel Nederlanders zich zorgen maken om online en fysieke dreigingen, zet het de meeste mensen nog niet aan tot actie. Op de vraag “Doet u iets concreets om voorbereid te zijn op noodsituaties, crisis of oorlog?” antwoordt 63 procent ‘nee’, 37 procent doet dus wel iets. In mei 2025 had 68 procent niets ondernomen, 32 procent dus wel. Nederlanders ondernemen nu dus iets meer actie.

Degenen die iets zeggen te doen, bedoelen dat ze er vooral veel over praten met familie, vrienden of buren (18%).

Aandeel Nederlanders met noodpakket gestegen

Meer mensen dan in mei 2025 zeggen nu een noodpakket (voedsel, water en spullen om minimaal 3 dagen te kunnen overleven) in huis te hebben. Dit steeg van 28 procent in mei 2025 naar 42 procent. Nog eens 19 procent is ‘zeker van plan’ binnenkort een noodpakket in huis te halen.

Figuur 2 – Heeft u een noodpakket in huis voor het geval er een ramp of andere noodsituatie uitbreekt?
(Extra info: ‘Met noodsituatie bedoelen we bijvoorbeeld een oorlog, uitval van voorzieningen (water, gas, elektriciteit, internet en televisie) of een natuurramp. Een noodpakket bevat de belangrijkste zaken die je zéker bij de hand moet of wilt hebben, zoals voldoende water en voedsel en een radio op batterijen’).
Basis: hele steekproef (n=2.147) * De toevoeging ‘en ik ben dat ook niet van plan’ gebruikten we in oktober 2026 voor het eerst.

Deze forse stijging zien we ten dele terug als we kijken wat mensen in huis hebben: sommige noodzakelijke zaken hebben nu meer mensen, andere juist minder. Het aandeel mensen met voldoende water (3 liter per dag per persoon voor minstens 3 dagen) steeg van 39 naar 54 procent. Ook het aandeel dat voldoende voedsel (lang houdbaar voedsel) zegt te hebben steeg: van 62 naar 68 procent. Een radio op FM is nu in het bezit van 49 procent, terwijl dat anderhalf jaar geleden nog 39 procent was. Minder mensen geven daarentegen aan kaarsen, verzorgingsartikelen, een zakmes, contant geld, medicijnen en batterijen in huis te hebben.

Meerderheid in staat voldoende water of voedsel voor 8 dagen in huis te halen

Het Clingendael Instituut en de Erasmus Universiteit adviseerden onlangs dat Nederlanders eigenlijk een grotere noodvoorraad voedsel moeten aanleggen dan nu geadviseerd wordt: voor acht dagen in plaats van drie.

Als we Nederlanders vragen hoe waarschijnlijk het is dat ze dat (na een dergelijke oproep van de overheid) zouden doen, antwoordt 55 procent dit zeker of waarschijnlijk te kunnen als het gaat om water en voor voedsel acht 60 procent dat mogelijk.

Weinig vertrouwen in hulp overheid

Uit ons onderzoek blijkt dat Nederlanders, in geval van een noodsituatie, verwachten zelf hun boontjes te moeten doppen, met hulp van familie, vrienden en buren. Van de overheid willen ze wel hulp, maar ze verwachten er (nog) weinig van.

Net als in mei 2025 zeggen de meeste mensen in het geval hun woning niet meer bewoonbaar is, vooral aan te zullen kloppen bij familie (nu 56%). Daarna volgen, op grote afstand, vrienden en buurtgenoten. Slechts 9 procent verwacht z’n toevlucht te zoeken bij een overheidslocatie.

Er is weinig vertrouwen dat de overheid burgers helpt als er oorlog uitbreekt. Dit geldt zowel voor de landelijke overheid (24% heeft er vertrouwen in) als de gemeente (22%).

Overheid moet zorgen voor informatie; gemeenten voor schuilplaatsen en kwetsbare mensen

Nederlanders verwachten echter wel meer van de overheid in geval van oorlog. Vooral van de landelijke overheid. Ruim de helft (52%) vindt dat de landelijke overheid meer moet doen dan nu het geval is om de bevolking te beschermen, een derde (33%) verwacht meer van de gemeente.

Men wil van de overheid vooral dat ze informatie verschaft. Dit geldt zowel voor de landelijke als de lokale overheid: informatie over wat er aan de hand is of een waarschuwing wanneer er direct gevaar is. Van gemeenten wordt vooral verwacht dat ze schuilplaatsen organiseren en kwetsbare mensen ondersteunen.

Zes op de tien willen lokale noodsteunpunten in buurt

Over het verschaffen van informatie bij noodsituaties denkt de overheid zelf ook na. Overwogen wordt noodsteunpunten te ontwikkelen: locaties in de buurt bij een langdurige noodsituatie, die bedoeld zijn om burgers noodzakelijke informatie te geven (niet om mensen op te vangen).

Ruim zes op de tien Nederlanders (62%) vinden dat er dergelijke noodsteunpunten moeten komen in hun buurt. Hetzelfde aandeel zou er zelf ook gebruik van maken. Nederlanders zijn verdeeld over de vraag voor wie deze noodsteunpunten beschikbaar moeten zijn: bijna vier op de tien (38%) vinden ze vooral nodig voor kwetsbare inwoners (en niet voor henzelf).

Ruime steun voor burgerreservisten; net voldoende animo om doel Kamer te realiseren

De Tweede Kamer wil dat er in Nederland burgerreservisten komen. Burgerreservisten zijn burgers die worden opgeleid om bij een ramp of crisis de hulpdiensten te ondersteunen. Vooral in de eerste drie dagen na een noodsituatie. Dit moet bijdragen aan de zelfredzaamheid van inwoners bij noodsituaties. Een meerderheid in de Tweede Kamer steunde op 6 oktober 2026 een motie van het CDA, waarin de wens wordt uitgesproken om over vier jaar 130.000 burgerreservisten te hebben. Zeven op de tien Nederlanders (69%) vinden dit een goed idee. Slechts zes procent vindt van niet.

De animo om zelf burgerreservist te worden is beperkt, maar wellicht wel voldoende. Drie procent van de volwassen Nederlanders zegt dat ze dit ‘zeker’ zouden doen, 15 procent zegt het ‘waarschijnlijk’ te doen. Het aandeel ‘zeker’ geeft doorgaans een goede indicatie van daadwerkelijk gedrag. Als daadwerkelijk 3 procent van de 14,4 miljoen volwassen Nederlanders een burgerreservistenopleiding gaat volgen, zou dat ruim 400.000 mensen betekenen en zou het doel van 130.000 burgerreservisten gerealiseerd kunnen worden.

Selectieve opkomstplicht gesteund door helft Nederlanders

Dienstplichtigen worden sinds 1997 niet meer opgeroepen; de opkomstplicht is opgeschort (al bestaat ze nog wel). Het ministerie van Defensie overweegt een ‘selectieve opkomstplicht’ in te voeren, wat zou betekenen dat alleen dienstplichtigen worden opgeroepen die op dat moment nodig zijn, bijvoorbeeld wanneer de internationale veiligheid verslechtert of defensie er veel taken bij krijgt.

Ongeveer de helft van de Nederlanders (48%) vindt dat er in Nederland een selectieve opkomstplicht moet worden ingevoerd. Een vijfde is hier niet voor, de rest is neutraal of weet het niet.

Jonge mannen willen overwegend geen selectieve opkomstplicht; wel vaak burgerreservist worden

We zien een opvallend verschil naar leeftijd als het gaat om de selectieve opkomstplicht en de neiging burgerreservist te worden. De steun voor de selectieve opkomstplicht neemt toe naarmate mensen ouder worden; jongeren zijn hier het minst voor (18-34: 35%), 65-plussers het meest (67%). Bij de wil om burgerreservist te worden zien we het omgekeerde: deze neemt toe naarmate men jonger is.

De animo zelf burgerreservist te worden is het grootst onder jonge mannen (18 tot 34 jaar): 30 procent zegt dit zeker of waarschijnlijk te gaan doen. Beduidend meer dan jonge vrouwen (16%) en vrouwen van 35 jaar en ouder, waar de bereidheid om burgerreservist te worden tussen de 8 en 12 procent ligt. Én meer dan oudere mannen (tussen 20% en 24%).

Schuilkelders: meeste Nederlanders weten niet of ze er zijn, maar helft wil ze wel

Schuilkelders zijn plekken waar mensen veilig kunnen zijn bij noodsituaties zoals een oorlog of natuurramp. Op dit moment zijn er in Nederland geen actieve schuilkelders, zo bleek in februari dit jaar uit onderzoek van Binnenlands Bestuur.

De meeste Nederlanders (57%) weten niet of Nederland bruikbare schuilkelders heeft, een vijfde denkt (correct) van niet. Nog eens een vijfde denkt dat er wel schuilkelders zijn, maar onvoldoende. Twee procent denkt, onterecht, dat er voldoende bruikbare schuilkelders zijn. Bijna de helft van de Nederlanders (47%) vindt dat de overheid voldoende schuilkelders moet bouwen voor alle inwoners, een vijfde vindt van niet. Echter, als de bouw van schuilkelders ten koste zou gaan van voorzieningen, zoals gezondheidszorg of sociale zekerheid, is nog maar 21 procent voor. Een derde vindt dan expliciet dat de overheid geen schuilkelders moet bouwen voor alle inwoners.

Onderzoeksverantwoording

Ipsos I&O voerde dit onderzoek uit in opdracht van Binnenlands Bestuur. De dataverzameling vond plaats tussen 12 en 14 oktober 2026 in het I&O Research Panel. In totaal deden 2.147 Nederlanders mee. De uitkomsten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober 2025. De weging is uitgevoerd conform de richtlijnen van de Gouden Standaard (CBS). Hiermee is de steekproef representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse inwoners (18+), voor wat betreft deze achtergrondkenmerken.