Het kabinet kondigde gisteren een ‘slagvaardige overheid’ aan: minder regels, betere dienstverlening, meer AI, 25.000 fte minder. Klinkt goed, maar ik mis ook iets.
Eenvoudiger, slimmer, kleiner
Een menselijke overheid vraagt minder controle en meer professionele ruimte, zodat ambtenaren maatwerk en empathie kunnen bieden.
De afgelopen decennia stapelden we drie grote bestuurlijke bewegingen op elkaar: de bureaucratie (de overheid als regelaar), New Public Management (de overheid als bedrijf) en netwerksturing (de overheid als partner). Dit wordt ook wel ‘institutional layering’ genoemd: oude vormen verdwijnen niet, maar krijgen een nieuwe laag. Het gevolg is dat de ambtenaar in een permanente spagaat terechtkomt tussen rechtmatigheid, efficiëntie en maatwerk. De belofte van het kabinet doet die complexe werkelijkheid geen recht.
Autonomie geeft professionals de lucht om maatwerk te leveren, empathie te tonen en te handelen vanuit maatschappelijke zinvolheid
Ik pleit vooral voor een menselijke overheid. Kopenhagen deed dat door een vertrouwenshervorming gericht op meer professionele autonomie en minder controle. Dat vraagt moed op elk niveau. De politieke en ambtelijke top moet bereid zijn onnodige controle los te laten en professionele ruimte te bieden. Leidinggevenden en stafafdelingen moeten hun rol anders invullen door te faciliteren, de dialoog aan te gaan en ruimte te geven aan de professionele afwegingen van medewerkers. En het vraagt van medewerkers en vertegenwoordigers om een actievere rol in te nemen.
Is er keihard bewijs dat meer autonomie per definitie leidt tot betere dienstverlening? Nee. Maar bestuurskundig onderzoek laat wel zien dat meer professionele ruimte het verschil maakt op de plek waar het er echt toe doet: in het contact met de inwoner. Autonomie geeft professionals namelijk de lucht om maatwerk te leveren, empathie te tonen en te handelen vanuit maatschappelijke zinvolheid.
Professionele ruimte is geen wondermiddel dat de gelaagdheid magisch opheft, maar wel de absolute voorwaarde voor een menselijke overheid.
Sabine Steijger, programma- en projectmanager, gemeente Delft
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.