Burgemeester Ede schrikt van omvang zorgfraude

Burgemeester René Verhulst van de gemeente Ede is geschrokken van de omvang van zorgfraude in Oost-Nederland. Uit fenomeenonderzoek van het RIEC Oost-Nederland naar criminele geldstromen in de zorg blijkt dat er in de periode 2020-2024 maar liefst 71 miljoen euro aan verdachte transacties in de sector heeft plaatsgevonden.

Zorgbudgetten misbruikt

Het onderzoek laat zien hoe criminelen zorgbedrijven en zorgbudgetten misbruiken, geld witwassen via zorgbedrijven en criminele geldstromen versluieren. ‘Ik wist dat het fors was, maar hiervan ben ik echt geschrokken hiervan’, zei Verhulst bij de presentatie van het onderzoek. ‘Dit is geld wat is bedoeld voor de zorg van kwetsbare mensen, niet om de zakken van criminelen te vullen.’

71 miljoen euro

Volgens een schatting van het Openbaar Ministerie verdwijnt jaarlijks 10 miljard euro aan zorggeld in de zakken van criminelen. Ter vergelijking: in synthetische drugs gaat jaarlijks naar schatting 3,2 miljard euro om. Voor het onderzoek zijn alle transacties uit de periode 2020-2024 in kaart gebracht die door FIU-Nederland als verdacht zijn beoordeeld en die gelinkt zijn aan de zorgsector in Oost-Nederland. Het gaat in totaal om 769 transacties met een totale geldstroom van ruim 71 miljoen euro. Hoewel het werkelijke bedrag vermoedelijk nog veel hoger ligt, ontstaat hiermee voor het eerst een concreet beeld van criminele geldstromen in de zorg in Oost-Nederland.

Topje van de ijsberg

Volgens Verhulst geeft het RIEC-rapport inzicht in ‘een topje van de ijsberg waar we mee te maken hebben rondom criminele geldstromen’. Maar het signaal wat er misgaat is wat hem betreft ‘meer dan helder’. ‘Het kabinetsakkoord en de Miljoenennota zijn op dit punt duidelijk, nu is het moment van doorpakken, ook voor het OM en de Belastingdienst. De lijn van de minister is dat gemeenten meer moeten kunnen doen in de aanpak van zorgcriminaliteit en daar sta ik geheel achter, maar verstevig het toezicht en stuur samen als partners om deze vorm van criminaliteit te stoppen.’

Zorgsector als verdienmodel

De georganiseerde criminaliteit gebruikt de zorgsector als verdienmodel en de fenomeenanalyse toont hoe. De sector is aantrekkelijk vanwege de grote geldstromen, arbeidsintensieve bedrijfsvoering, complexe en ondoorzichtige financieringsstructuur, versnipperde wetgeving en toezicht, en eenvoudige toegang: een zorgbedrijf oprichten vraagt alleen een inschrijving bij de Kamer van Koophandel. Verder komen uit de analyse verschillende patronen naar voren, zoals het wegsluizen van zorggeld naar privérekeningen, het verhullen van geldstromen via meerdere bankrekeningen en zorgbedrijven, het gebruik van katvangers en stromannen en fictieve bedrijven en schijnconstructies. Maar ook het investeren van crimineel geld in vastgoed, luxegoederen en cryptovaluta.

Cash Compensatie Model

De analyse beschrijft het zogeheten Cash Compensatie Model, waarbij crimineel contant geld via zorg- of uitzendbedrijven wordt omgezet in giraal geld met een ogenschijnlijk legale herkomst. Een voorbehoud bij de analyse wordt wel gemaakt, want het gaat hier om signalen en patronen in verdachte transacties van de Financial Intelligence Unit (FIU) Nederland en dus niet om bewezen strafbare feiten. Maar eerder strafrechtelijk onderzoek en gerechtelijke uitspraken onderschrijven wel het beeld uit de analyse.

Werk samen

In de analyse wordt aangesloten bij aanbevelingen uit eerder onderzoek, zoals binnen toezicht-, handhavings- en opsporingsonderzoeken meer aandacht besteden aan het herkennen van signalen die kunnen wijzen op het gebruik van het Cash Compensatie Model. Ook kan de pakkans bij ernstige overtredingen groter worden door beter inzicht in de benodigde toezichts- en handhavingscapaciteit en deze capaciteit daar in te zetten waar risico’s niet acceptabel zijn. Verder zijn duidelijke afspraken met de politie en het Openbaar Ministerie nodig over de voorwaarden voor strafrechtelijke vervolging, de benodigde informatie voor dossieropbouw en de prioritering van zorgfraudezaken. ‘Werk samen en stel vast of zorgfraude als prioriteit wordt gezien.’ Tot slot is het verstandig om de informatiepositie van betrokken partners te versterken door versnipperde informatie beter bijeen te brengen en te delen.

Zorgvuldige screening

Tegelijkertijd blijft het van onmiskenbaar belang om aan de voorkant te voorkomen dat publieke zorggelden überhaupt in handen komen van criminelen, aldus de analisten. Een zorgvuldige screening van nieuwe en bestaande zorgaanbieders, een bredere toepassing van de Wet Bibob en het ‘fraude-proof’ maken van zorgcontracten zijn noodzakelijk. Alleen op die manier kunnen de kwaliteit en veiligheid van de zorg én het vertrouwen in het zorgstelsel volgens de analisten worden beschermd. ‘Zorggeld moet terechtkomen bij zorgverlening, niet bij criminelen.’