Ambtenaren zijn steeds meer kunstenaars voor wie de lijntjes op een doek slechts een eerste schets zijn. Kleuren binnen de lijntjes kan uitstekend met kunstmatige intelligentie. Maar de toeslagenaffaire is een voorbeeld waartoe het blind volgen van regels en algoritmen kan leiden.
Buiten de lijntjes
Het is lastig om buiten de lijntjes te kleuren wanneer de bedoeling van regels onduidelijk is of onderwerp is van politieke strijd.
De uitvoering van beleidsregels vraagt om creativiteit en moraliteit en oog voor de menselijke maat. Steeds meer wordt ervoor gepleit dat ambtenaren ‘vanuit de bedoeling’ werken. De gedachte daarbij is dat in het hier en nu tussen professionals en inwoners betekenis en meerwaarde moet ontstaan. Regels en procedures gaan over stukjes van het leven, zelden over het geheel. Ze zijn afkomstig uit verschillende beleidskokers. Wanneer we de leefwereld van inwoners centraal stellen, zijn regels en procedures als het ware de verfklodders op een schilderspalet. De betekenis ontstaat tijdens het schilderen. Het is een creatief proces.
In het omgevingsrecht zijn regels meestal bedoeld om inwoners tegen de keuze van andere inwoners te beschermen. In een omgevingsplan zijn de lijntjes dan ook bewust getekend om daarbinnen te kleuren. Maatwerk voor de één is al snel nadelig of onrechtvaardig voor de ander. De lijntjes zijn minder knellend wanneer er geen derden zijn die in hun belangen geschaad kunnen worden. Dat is in het sociaal domein vaak het geval.
Ambtenaren zijn geen vrije kunstenaar
Het is lastig om buiten de lijntjes te kleuren wanneer de bedoeling van regels onduidelijk is of onderwerp is van politieke strijd. Dan komen we vast te zitten in een systeemwereld van regels en procedures. In die wereld hoorde ik ooit een collega verzuchten: ‘ik heb liever geen werking dan een precedentwerking’. Er wordt dan niet meer met kleur geverfd, maar alleen nog maar met grijs. En strak binnen de lijntjes.
Ambtenaren zijn geen vrije kunstenaar. Ze werken niet voor zichzelf, maar in opdracht van het bestuur voor de samenleving. Het is aan bestuur en management om helder te maken wat de bedoeling is en wat zeker niet de bedoeling is. Sterk leiderschap leidt tot sterke medewerkers die verantwoordelijkheid durven nemen om van betekenis te zijn in de leefwereld van mensen.
In mijn loopbaan heb ik regelmatig buiten de lijntjes moeten kleuren om te voorkomen dat mensen vermalen werden door de letter van regels. Mijn eindafweging is altijd of ik trots kan uitleggen wat ik waarom doe. Heb ik dat gevoel niet, dan vraag ik me af of ik nog wel buiten de lijntjes aan het kleuren ben of in andermans tekenboek terecht ben gekomen.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.