Jetten haalt met Eerenberg doorbijter binnen

Eelco Eerenberg wordt de nieuwe staatssecretaris van Financiën in het nieuwe kabinet. Als wethouder roerde de D66-bestuurder zich met regelmaat flink als gemeenten in zijn ogen door het rijk onrecht werd aangedaan.

Talentvol

Beste bestuurder word je niet zomaar. Eelco Eerenberg lukte het zelfs twee keer. In 2015 en 2021 ging hij in de verkiezing van Binnenlands Bestuur aan de haal met de titel beste jonge bestuurder. ‘Een talentvolle jongeman, die zijn hand niet omdraait voor complexe bestuurlijke uitdagingen. Hij wordt door zijn collega’s gewaardeerd om zijn heldere en transparante manier van communiceren en het gemak waarmee hij partijen bij elkaar brengt’, zo luidde het juryrapport over de wethouder van Enschede in 2015. Als wethouder in Utrecht herhaalde hij dat kunstje zes jaar later, vooral vanwege zijn dossierkennis, het zoeken en vinden van innovatieve oplossingen voor complexe problemen.

Lobby

Duidelijk is dat Jetten met zijn partijgenoot Eerenberg een bestuurlijk talent in zijn ploeg haalt. Maar ook iemand die tegenspraak durft te bieden. Als 31-jarige wethouder in Enschede fulmineerde hij in 2015 al tegen de door het kabinet voorgestelde herverdeling van het gemeentefonds die zijn gemeente structureel miljoenen euro’s zou gaan kosten. Het geld zou als gevolg van die herverdeling van de stad naar het dorp gaan. ‘Je ontkomt er daardoor niet aan om ordinair te bezuinigen’, zei hij tegen Binnenlands Bestuur. Eerenberg stuitte op fouten in de onderliggende verdeelmodellen en organiseerde en startte een lobby om Den Haag tot inkeer te bewegen door een front te vormen met de regio en de G32 – de belangenclub van de grote gemeenten. Samen met enkele andere wethouders nam hij het initiatief voor een brandbrief aan het kabinet en dreigde met een gang naar de rechter als de verantwoordelijk staatssecretaris van Financiën (!) niets met het beroep zou doen.

Arbitrage

Jaren later loopt Eerenberg – inmiddels wethouder in Utrecht – namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) opnieuw voorop in de strijd met het kabinet als dat in 2021 aankondigt 1,7 miljard euro te gaan bezuinigen op de jeugdzorg. Het kabinet erkent weliswaar de tekorten die gemeenten hebben op die post, ‘heeft alle begrip voor de moeilijke situatie van gemeenten en realiseert zich dat het jeugdstelsel piept en kraakt. Maar op dit moment ligt er nul euro’, aldus VNG-onderhandelaar Eerenberg in Binnenlands Bestuur. ‘We willen geld van dit kabinet of een perspectief daarop, zodat we als gemeenten weten waar we aan toe zijn.’

Het werd geen van beiden. Diezelfde dag nog besloot het VNG-bestuur arbitrage in te zetten in de vorm van een ‘commissie van wijzen’ die met een semi-bindend advies moest komen over hoe de financiële problemen op te lossen en welke afspraken te maken tussen kabinet en gemeenten om te komen tot een toekomstbestendig jeugdstelsel. ‘Daar kun je als toekomstig kabinet niet van weglopen’, aldus Eerenberg toen.

Pittige gesprekken

Uiteindelijk komt het kabinet met iets meer dan 600 miljoen over de brug en niet de 1,7 miljard die gemeenten jaarlijks tekort komen. Desondanks is Eerenberg tevreden. ‘Met dit bedrag kunnen we met de acute problematiek aan de slag.’ Makkelijke gesprekken met VWS waren het niet. Toenmalig staatssecretaris Blokhuis zei dat de gesprekken constructief waren, maar dat af en toe de vonken er vanaf spatten. Eerenberg sprak over ‘pittige’ gesprekken. ‘Zeker omdat het kabinet vier weken geleden nog met nul euro over de brug kwam. De problemen nemen echter elke dag toe en daarvan hebben we ze weten te overtuigen.’

Eigen bijdrage

De mogelijke invoering van een eigen bijdrage in de jeugdzorg is het volgende punt waar Eerenberg zich tegen teweer stelt: ‘Het werpt toch een drempel op; in hoeverre is dat rechtvaardig.’ Hij stuurde vervolgens als een van de vier jeugdwethouders een brandbrief naar de Tweede Kamer stuurde met de oproep vooral geen eigen bijdrage in te voeren. Zijn vrees was dat jongeren en/of hun ouders afzien van hulp omdat zij het niet kunnen betalen, en vinden het onverteerbaar dat de door het kabinet ingeboekte bezuinigingen worden afgewenteld op jeugdigen en (pleeg)gezinnen. De invoering van die eigen bijdrage zou moeten bijdragen aan de realisatie van de structurele bezuiniging van een half miljard euro vanaf 2025, die het kabinet-Schoof in het regeerakkoord had aangekondigd. Ook dat half miljard extra budgetkorting was volgens Eerenberg tegen eerder gemaakte afspraken tussen rijk en gemeenten in.

Verjaardagsvraag

De belangrijkste opgave van het nieuwe kabinet, zo stelde hij in april 2025 in een essaybundel van de Raad voor het Openbaar Bestuur: samenwerken. ‘En dat het durft om oplossingen voor problemen te geven. Ga ervoor staan. Het landsbelang moet voorop staan in plaats van de volgende verkiezingen’, aldus Eerenberg. ‘Meer als mens vind ik dat we de Nederlandse traditie van dingen samen doen, onze poldercultuur, elkaar wat gunnen, in de schoenen van de ander gaan staan, niet moeten verliezen of vergeten. Het gaat steeds meer over het eigen gelijk. Kunnen we niet gewoon samenwerken tot norm verheffen?’

Toen wist Eerenberg nog niet dat hij nog geen jaar later staatssecretaris zou worden. Hij werd er, na zijn uitverkiezing tot beste jonge bestuurder door Binnenlands Bestuur in 2022 wel naar gevraagd of dat zijn ambitie was. ‘Dat is natuurlijk de nummer 1 verjaardagsvraag, hè. Weet je dat ik dat oprecht niet weet? Ik ben niet bezig met een grote carrièreplanning’, reageerde Eerenberg. ‘Ik weet echt niet waar dit wethouderschap mij brengt en op welke termijn. Dat kan overal zijn. Ik heb geen planning voor Eelco. Het grote voordeel daarvan is dat ik mijzelf niet teleur kan stellen.’