Uitvoering inburgering veel duurder: gat van 47 miljoen

Gemeenten maakten in 2024 samen tot wel 161 miljoen euro aan uitvoeringskosten voor de Wet Inburgering 2021 (Wi2021). Dit terwijl ze hiervoor maar 114 miljoen euro ontvingen vanuit het gemeentefonds. Niet alleen waren er meer inburgeraars dan vooraf geraamd, ook de kosten per inburgeraar lagen fors hoger dan was ingeschat bij de start van de nieuwe inburgeringswet.

Tussenevaluatie

De cijfers zijn afkomstig uit een onderzoek uitgevoerd door Cebeon in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en zijn onderdeel van een tussenevaluatie van de nieuwe inburgeringswet. Uit het onderzoek blijkt dat gemeenten per asielmigrant gemiddeld tot 18.800 euro aan kosten kwijt zijn. Voor overige migranten is dat ongeveer 3.000 euro. Het grootste deel hiervan, de kosten voor de leerroute, krijgen gemeenten via een SPUK. De uitvoeringskosten moeten ze vanuit de algemene uitkering van het gemeentefonds financieren.

Gat

Deze uitvoeringskosten, in totaal 161 miljoen euro, maken gemeenten bijvoorbeeld bij het afnemen van de brede intake, het voeren van voortgangsgesprekken met inburgeraars en de handhaving op de inburgeringsplicht. Ook valt er bijvoorbeeld het maken van beleid en de inkoop van inburgeringsvoorzieningen onder. Die kosten waren een stuk hoger dan vooraf voorzien. Er was namelijk door het rijk maar 114 miljoen euro beschikbaar gesteld. Daarbij komt dat er tot en met 2024 extra incidentele middelen beschikbaar waren. Sinds vorig jaar moeten gemeenten het nog eens met 35 miljoen euro minder doen.

Meer en duurder

Vooral middelgrote gemeenten met een relatief laag aantal inburgeraars komen per inburgeraar geld te kort. Schaalvoordelen zijn duidelijk zichtbaar bij gemeenten met meer inburgeraars. Tegelijkertijd maakt ook de samenstelling van de groep nieuwkomers veel verschil, zie alleen al het verschil in kosten tussen een asielmigrant en bijvoorbeeld een gezinsmigrant. Het grote verschil tussen de bekostiging vanuit het gemeentefonds en de daadwerkelijk gemaakte kosten komt echter door een combinatie van een hoger aantal inburgeraars en hogere kosten per inburgeraars dan vooraf geraamd.

Inburgeraars verzuimen

Zo was het bedrag van 114 miljoen gebaseerd op een raming van ongeveer 19.600 inburgeraars per jaar. Maar, in de periode 2022 tot en met 2024 waren dat er gemiddeld 28.430. Wel 45 procent hoger. Per inburgeraar besteedden gemeenten daarnaast ook nog eens veel meer tijd aan intakes en voortgangsgesprekken dan vooraf gedacht. Dit komt volgens de gemeenten die Ceberon sprak onder meer omdat er veel overleg nodig is met aanbieders van inburgeringstrajecten. Dat komt onder andere omdat er sprake is van relatief hoog verzuim onder inburgeraars en daardoor ook langere trajecten.

Zorgen bij kabinet

Demissionair staatssecretaris Jurgen Nobel schrijft in een brief aan de Kamer dat de financiële tekorten waarmee gemeenten te maken krijgen hem zorgen baren. Hij gaat in overleg met de VNG, maar wil nog niet vooruitlopen op de besluitvorming in de voorjaarsnota. Wel is er een werkgroep inmiddels gestart met een poging te komen tot een passende vorm van financiering. Ook zijn er inmiddels enkele financieel-technische aanpassingen doorgevoerd in de SPUK die gemeenten ontvangen voor inburgeringstrajecten. Dit met name omdat gemeenten ten opzichte van de verwachtingen een veel groter deel van de kosten na het eerste jaar maken.

'Komt op stoom'

Nobel schrijft dat het nieuwe stelsel inmiddels ‘op stoom’ komt. Zo blijkt uit de tussenevaluatie bijvoorbeeld dat inburgeraars onder de Wi2021 gemiddeld een hoger taalniveau weten te behalen dan onder de vorige inburgeringswet. Maar lang niet alles gaat naar wens. Door de hogere eisen aan inburgering is het aantal inburgeraars dat aan de inburgeringsplicht voldoet bijvoorbeeld fors lager dan eerst. En hoewel een flink deel van de inburgeraars al werkt tijdens het inburgeringstraject, maakt Nobel zich wel ‘grote zorgen’ om het feit dat het in de praktijk niet lukt om nieuwkomers al te laten starten met inburgering tijdens hun verblijf in een AZC. Hij zegt ermee aan de slag te gaan.