Beleid en financien zijn in veel gemeenten vaak onvoldoende met elkaar verbonden. En dat terwijl de maatschappelijke en financiële gevolgen van besluiten juist over domeinen heen doorwerken. Hoogste tijd voor integraal financieel inzicht in het sociaal domein.
Sturen op samenhang in het sociaal domein
Beleid en financien zijn in veel gemeenten vaak onvoldoende met elkaar verbonden.
Beter benutten bestaande inzichten
Iets meer dan tien jaar na de decentralisaties is één conclusie onvermijdelijk: gemeenten kunnen het sociaal domein niet langer verantwoord sturen zonder integraal financieel inzicht. De kosten lopen op, de financiële ruimte blijft onder druk staan en de gevolgen van beleidskeuzes worden nog te vaak pas zichtbaar als het tekort al is ontstaan.
De bedoeling van de decentralisaties was helder: dichter bij inwoners organiseren, meer maatwerk bieden en middelen doelmatiger inzetten. Maar die belofte staat of valt met de vraag of gemeenten de effecten van hun keuzes vooraf kunnen overzien. Precies daar wringt het nog steeds. Beleid en financiën zijn in veel gemeenten onvoldoende met elkaar verbonden, terwijl de maatschappelijke en financiële gevolgen van besluiten juist over domeinen heen doorwerken.
Al vroeg na de decentralisaties van jeugdzorg, zorg en ondersteuning, werk en inkomen in 2015 zijn er instrumenten ontwikkeld om die samenhang zichtbaar te maken. De waarde daarvan zit niet alleen in techniek, maar vooral in de manier van kijken: niet afzonderlijke voorzieningen, maar het geheel; niet achteraf constateren, maar vooraf scenario’s verkennen; niet impliciet besturen, maar expliciet kiezen. Dat is relevant, omdat het sociaal domein werkt als een systeem van communicerende vaten. Een verschuiving bij toegang, preventie of voorzieningen heeft altijd gevolgen elders, financieel én maatschappelijk.
De kern is niet of er genoeg cijfers zijn, maar of colleges bereid zijn de consequenties van keuzes echt onder ogen te zien
Toch beklijft die manier van werken onvoldoende. Modellen, dashboards en data bieden nuttige informatie, maar ze lossen het bestuurlijke vraagstuk niet op. De kern is niet of er genoeg cijfers zijn, maar of colleges bereid zijn de consequenties van keuzes echt onder ogen te zien. Zonder die bereidheid wordt elk besluit rationeel binnen het eigen domein en onlogisch voor het geheel.
Daar komt bij dat integraal werken niet vanzelf standhoudt. Het vraagt bestuurlijke rugdekking, ambtelijk leiderschap en continuïteit over de grenzen van afzonderlijke portefeuilles heen. Als de financiële druk toeneemt, verschuift de aandacht gemakkelijk van samenhang naar beheersing, en vallen organisaties terug op vertrouwde schotten. Juist dan gaat waardevolle opgebouwde kennis verloren.
Dat maakt integraal financieel inzicht geen luxe, maar een voorwaarde voor goed bestuur. Gemeenten die komende jaren keuzes moeten maken over preventie, toegang en voorzieningen, kunnen zich geen beleid veroorloven waarvan de financiële gevolgen pas achteraf zichtbaar worden. Hoe minder inzicht aan de voorkant, hoe groter de problemen achteraf.
De nieuwe collegeperiode vraagt daarom om bestuurlijk lef. Niet om meer abstracte systemen, maar om het consequent benutten van bestaande inzichten in het politieke en ambtelijke proces. Integraal financieel inzicht maakt keuzes niet eenvoudiger, maar wel beter uitlegbaar, beter verdedigbaar en uiteindelijk beter bestuurbaar. En precies dat is in het sociaal domein nu onmisbaar.
Annette Kooijman, voormalig afdelingshoofd sociaal domein in de gemeente Hardenberg
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.