Groeten uit Curaçao

Wie aan Curaçao denkt, denkt aan zon, zee en kleurrijke gevels. Minder zichtbaar is de dagelijkse uitdaging waar het eiland voor staat: hoe zorg je ervoor dat schaarse publieke middelen terechtkomen waar ze het meeste verschil maken voor mensen?

Dat was precies de vraag waarmee het ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn (SOAW) enkele jaren geleden aan de slag ging. Sira Consulting ondersteunde het ministerie bij het analyseren van de bestaande werkwijze en het ontwerpen van een samenhangend en uitvoerbaar subsidieproces. De ontwikkeling van het subsidiebeleid maakt onderdeel uit van de bredere hervormingsagenda van Curacao en is mede tot stand gekomen met ondersteuning vanuit de Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) in het kader van het Landspakket Curaçao.

Jaarlijks ondersteunt het ministerie tientallen maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor jongeren, gezinnen, ouderen en kwetsbare groepen. Organisaties die vaak onmisbaar zijn voor de samenleving, maar waarvan niet altijd helder was hoe hun activiteiten bijdroegen aan de maatschappelijke doelen van het ministerie. Subsidies werden verstrekt en verantwoord, maar het gesprek ging vooral over geld, regels en formulieren. Veel minder over de vraag: wat bereiken we hier eigenlijk samen mee? 

Van controle naar gezamenlijke ambitie

De eerste stap was daarom verrassend eenvoudig. Niet beginnen bij de regels, maar bij de bedoeling. Samen met medewerkers van het ministerie, adviseurs van Sira Consulting en meer dan dertig subsidieontvangende instellingen werd gekeken naar de maatschappelijke opgaven van Curaçao. Wat willen we bereiken voor jongeren? Hoe versterken we families? Hoe zorgen we ervoor dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen? En welke bijdrage levert iedere organisatie daaraan? Deze gesprekken hebben voor een belangrijke omslag gezorgd. Subsidies worden niet langer gezien als een financiële regeling, maar als het beleidsinstrument waarvoor het is bedoeld. Een middel om maatschappelijke doelen te realiseren voor de mensen op Curaçao.

Deze gewijzigde koers sluit aan bij de bredere hervormingsagenda van het ministerie van SOAW. Minister America-Francisca benadrukte bij de presentatie van haar Subsidiebeleid SOAW 2.0 dat maatschappelijke organisatie een onmisbare rol vervullen bij het realiseren van sociale doelstelling op Curaçao. Juist daarom is het van belang dat niet alleen inzicht bestaat in de rechtmatige besteding van middelen, maar ook in de kwaliteit, resultaten en maatschappelijke meerwaarde van de activiteiten die met publieke middelen worden ondersteund.

Rechtmatigheid én maatschappelijke impact

Door eerst scherp te krijgen welke maatschappelijke resultaten gewenst zijn, is meer duidelijkheid ontstaan over wat organisaties moeten aanvragen, uitvoeren en verantwoorden. Hierdoor is het subsidieproces niet alleen transparanter, maar ook eenvoudiger en beter uitlegbaar.

Voor iedere subsidie is inmiddels uitgewerkt welke maatschappelijke doelen worden ondersteund, welke activiteiten daarvoor nodig zijn en welke informatie organisaties rapporteren. Deze afspraken zijn vastgelegd in programma's van eisen die zowel de inhoudelijke als financiële verantwoording beschrijven. Het resultaat is een subsidieproces waarin rechtmatigheid, doeltreffendheid en doelmatigheid niet los van elkaar staan, maar elkaar juist versterken.

De kracht van samen ontwerpen

Een van de belangrijkste succesfactoren was dat het systeem niet achter een bureau werd ontworpen. De maatschappelijke organisaties die dagelijks met jongeren, gezinnen en ouderen werken, zaten vanaf het begin als medeontwerper aan tafel. Huntu ofwel samen doen op zijn Curaçaos, bleek cruciaal. Deze organisaties weten immers als geen ander wat er in buurten en wijken gebeurt. Zij kennen de mensen achter de cijfers en begrijpen welke informatie realistisch beschikbaar is. Door samen te bepalen welke resultaten relevant zijn en welke indicatoren daarbij horen, ontstond een aanpak die niet alleen bestuurlijk logisch en uitvoerbaar is. Daarmee groeide ook het wederzijdse vertrouwen. 

Van formulieren naar dashboard

Het project heeft inmiddels geleid tot een volledig ontwerp van het subsidieproces: van aanvraag en beoordeling tot monitoring, verantwoording en evaluatie. Een belangrijk onderdeel daarvan is een dashboard waarmee het ministerie zicht krijgt op de maatschappelijke effecten van de subsidies. Niet alleen op financieel niveau, maar juist op de bijdrage aan beleidsdoelen.

Daardoor ontstaat voor het eerst een samenhangend beeld van de vraag of publieke middelen daadwerkelijk bijdragen aan de maatschappelijke opgaven waarvoor ze zijn bedoeld. Dit geeft het ministerie niet alleen beter inzicht, maar ook meer mogelijkheden om gericht bij te sturen op maatschappelijke effecten. De komende periode staat in het teken van digitalisering en implementatie. De processen zijn beleidsmatig uitgewerkt, de indicatoren zijn vastgesteld en de werkwijze is ontworpen. De volgende stap is om deze inrichting volledig digitaal te ondersteunen en te verankeren in de dagelijkse praktijk. In 2027 moet het systeem operationeel zijn. Dan wordt zichtbaar wat de subsidies daadwerkelijk opleveren voor de inwoners van Curaçao.

Een les voor Europa

Het verhaal van Curaçao gaat uiteindelijk niet over subsidies. Het gaat over de vraag hoe overheden grip krijgen op de maatschappelijke waarde van hun beleid. Hoe je publieke middelen inzet voor echte maatschappelijke verandering. En hoe je daarbij voorkomt dat regels een doel op zich worden. De belangrijkste les van het eiland is misschien wel dat goed subsidiebeleid begint met een gezamenlijke ambitie. Niet met formulieren, controles of dashboards, maar met de vraag wat je samen voor mensen wilt bereiken.