Jeugdzorgbedrijven zijn de afgelopen jaren een stuk winstgevender geworden. Tegelijkertijd is de sector minder transparant. Verdere schaalvergroting gaat gepaard met meer uitbesteding, waardoor steeds lastiger is te achterhalen welke partij de zorg uiteindelijk verleent.
Jeugdzorg in 2025: meer winst, minder transparantie
Het uitbesteden van jeugdzorg is een voor met name B.V.’s een lucratief verdienmodel
Hoewel vorig jaar voor het eerst sinds de decentralisatie van 2015 het aantal jongeren in de jeugdzorg daalde en de uitgaven minder hard stegen, is ook de financiële gezondheid van jeugdzorgaanbieders licht verbeterd. Vooral grote bedrijven en stichtingen zijn financieel sterker geworden, blijkt uit een analyse die onderzoeksbureau A-INSIGHTS eind juni met gemeenten deelde. Het gaat hier om grote en middelgrote B.V.’s en stichtingen met een jaaromzet van meer dan 10 miljoen euro.
Stille reserves
Sommige jeugdzorgbedrijven gingen in enkele jaren van miljoenen in de min naar miljoenen in de plus, zoals iHub, VIGO en XONAR. Volgens Tom Claessens, strategisch analist bij A-INSIGHTS, is dat bij iHub deels te verklaren door de verkoop van vastgoed. ‘Veel zorgbedrijven hebben stille reserves in hun vastgoed’, zegt Claessens. ‘Dat staat niet op de balans, maar het vertegenwoordigt natuurlijk wel waarde. Overigens zien we landelijk dat meer grote systeemaanbieders vastgoed afstoten.’
‘De markt normaliseert én polariseert’
De verbeterde financiële gezondheid betekent ook dat meer aanbieders hoge winsten boeken. Waar in 2022 nog 14 procent van de jeugdzorgaanbieders een winstmarge van meer dan 10 procent behaalde, is dat in 2025 gestegen naar 19 procent. Ook het aandeel aanbieders met een winstmarge tussen de 5 en 10 procent nam toe: van 16 naar 20 procent. Tegelijkertijd daalde het aandeel verlieslatende aanbieders van 30 naar 21 procent. ‘De middenmoot (0 – 10 procent winst, red.) wordt dikker: de markt normaliseert én polariseert naar boven’, is te lezen in de analyse van het onderzoeksbureau.
Uitbesteden
Tegenover die winstgevendheid staat een toename van uitbesteding. Vooral jeugdzorg B.V.’s besteden steeds meer zorg uit: in 2025 deden zij dat 70 procent meer dan in 2022. Stichtingen gaven juist iets minder uit aan derden, al besteden zij in absolute zin nog altijd het meeste uit. A-INSIGHTS waarschuwt: ‘Elke laag uitbesteding maakt het lastiger te zien wíé de zorg uiteindelijk levert – en tegen welke marge.’
‘Excessieve winsten’
Daarbij betekent veel uitbesteden vaak hoge winsten. Stichtingen die uitbesteden maken bijna altijd ‘normale’ winsten en B.V.’s die uitbesteden maken ‘excessieve winsten’: de helft boven de 5 procent, een kwart zelfs boven de 10 procent. De onderzoekers spreken zelfs van een ‘B.V.-strategie’: ‘De marges concentreren zich bij commerciële partijen die werk doorzetten naar derden.’
‘Ondoorzichtige concernstructuren’
Volgens Claessens zijn sommige nieuwe jeugdzorg-B.V.’s met een miljoenenomzet niet meer dan een doorgeefluik. ‘Ze besteden behandelingen en zorgtrajecten uit aan andere zorgpartijen en zzp’ers. In combinatie met ondoorzichtige concernstructuren maakt dat het contractmanagement voor gemeenten een stuk ingewikkelder.’
Financieren
Wat volgens Claessens ook meespeelt is de manier van financieren: ‘De laatste jaren zijn gemeenten meer taakgericht of prestatiegericht gaan werken. Dat houdt in dat aanbieders niet alle gemaakte uren declareren, maar dat ze één budget krijgen waarmee ze een taak of prestatie moeten leveren. In de praktijk concentreert het geld zich bij één grote hoofdaannemer, die vervolgens allerlei taken en opdrachten verdeeld onder kleinere spelers. Er wordt daardoor veel met geld geschoven, waardoor er ook veel aan de strijkstok blijft hangen.’
Lucratief verdienmodel
A-INSIGHTS komt dan ook met twee belangrijke conclusies. Om te beginnen: uitbesteden is een lucratief verdienmodel. ‘Het uitbesteden van zorg is een effectieve manier om hoge winsten te genereren. Het zijn voornamelijk B.V.’s die deze strategie hanteren – de marges concentreren zich bij commerciële partijen’, aldus het onderzoeksbureau. Daarnaast is de sector weliswaar financieel gezonder, maar ook ondoorzichtiger. ‘Verdere schaalvergroting gaat gepaard met meer uitbesteding. Het gevolg: extra schakels in de keten en afnemende transparantie over wie de zorg feitelijk levert.’
Misbruik of onrechtmatige besteding
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht op de rechtmatige besteding van jeugdzorggeld, maar dat toezicht blijkt in de praktijk lastig uitvoerbaar. Volgens Claessens is het voor gemeenten vaak moeilijk om misbruik of onrechtmatige besteding aan te tonen: ‘Als een aanbieder de regels van gemeenten overtreedt of er is een vermoeden, dan ligt de bewijslast bij gemeenten. Terecht natuurlijk, maar gemeenten moeten daardoor wel een langdurig juridisch gevecht aangaan om bijvoorbeeld het contract met een jeugdzorgbedrijf te ontbinden. En deze grote partijen hebben inmiddels ook diepe zakken waardoor ze zich goed kunnen verdedigen bij langlopende juridische geschillen. Daarbij kiezen sommige organisaties er bewust voor om bepaalde geldstromen buiten het zicht van gemeenten te houden.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.