Minder jongeren in jeugdzorg

Voor het eerst sinds de decentralisatie uit 2015 is het aantal jongeren in de jeugdzorg gedaald. Alleen de jeugdreclassering vormt een uitzondering op die trend. De verschillen tussen gemeenten blijven echter groot.

Cijfers per gemeente lopen sterk uiteen

Het aantal jongeren dat gebruikmaakt van jeugdzorg is in 2025 gedaald naar 477.000. Dat is bijna 3 procent minder dan een jaar eerder, zo blijkt uit voorlopige cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Met het coronajaar 2020 buiten beschouwing gelaten is het de eerste daling sinds 2015, het jaar waarin gemeenten de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg kregen.

De daling is zichtbaar in twee van de drie grote vormen van jeugdzorg: jeugdhulp en jeugdbescherming. Het aantal jongeren met jeugdhulp vormt veruit de grootste categorie met 469.000 jongeren. Dat aantal daalde met 2,8 procent ten opzichte van 2024. Ook het aantal jongeren met jeugdbescherming nam af. Bijna 33.000 jongeren vielen in 2025 onder een rechterlijke maatregel, een daling van 3,3 procent. Hierbij gaat het om gedwongen maatregelen zoals ondertoezichtstelling, opgelegd als de veiligheid of ontwikkeling van een kind in gevaar is.

Uitzondering op de dalende trend is de jeugdreclassering, gericht op jongeren vanaf 12 jaar die in aanraking zijn gekomen met de politie of een leerplichtambtenaar. Het aantal jongeren met zo’n maatregel steeg met 4,5 procent naar bijna 9.000. De stijging past in een bredere trend: na een lange periode van daling neemt het aantal jeugdreclasseringstrajecten al sinds 2023 weer toe. Regionaal zijn de verschillen opvallend: de regio’s Rijnmond en Amsterdam-Amstelland tellen relatief de meeste jongeren met jeugdreclassering, terwijl Zuidoost Utrecht en Rivierenland onderaan staan.

Beleidsvrijheid

Een van de meest in het oog springende conclusies uit de CBS-rapportage is dat er grote verschillen zijn tussen gemeenten. Gemiddeld krijgt 10,8 procent van alle jongeren tot 23 jaar jeugdzorg. Maar dat percentage loopt uiteen van 5 procent in de laagst scorende gemeenten tot meer dan 15 procent in de hoogst scorende.

Het CBS geeft daarvoor verschillende verklaringen. Zo leidt de gemeentelijke beleidsvrijheid tot verschillen in het aanbod en de toegankelijkheid van voorzieningen. Maar ook sociaaleconomische factoren spelen een rol. Gemeenten met meer eenoudergezinnen, lagere inkomens of hogere werkloosheid doen vaker een beroep op jeugdzorg. Zo ontvangt 3,4 procent van de jongeren uit de laagste inkomensgroep jeugdbescherming, tegenover slechts 0,1 procent bij de hoogste inkomens. Bovendien beïnvloedt het gebruik van andere zorgdomeinen, zoals de Wmo 2015 of de Zorgverzekeringswet, hoe vaak een beroep wordt gedaan op de jeugdzorg. Regio’s als Zuid-Limburg, Zeeland en Twente scoren het hoogst op jeugdbescherming; Haarlemmermeer en Food Valley het laagst.

Een andere opvallende ontwikkeling betreft de manier waarop jongeren worden doorverwezen naar jeugdhulp. Het aandeel verwijzingen via huisartsen daalde van 38 procent in 2021 naar 33,5 procent in 2025. Tegelijkertijd groeit het aandeel doorverwijzingen via de gemeente: van 31,8 procent in 2021 naar 33,3 procent in 2025. Ook het aandeel jeugdhulp dat door het lokale wijkteam zelf wordt uitgevoerd en waarvoor geen verwijzing nodig is, nam toe van 13 naar bijna 16 procent.

Die verschuiving laat zien dat gemeenten steeds meer aan het roer staan bij de toegang tot en uitvoering van jeugdhulp. Volgens de CBS-rapportage gaat het daarbij om een bewuste beleidskeuze die aansluit bij het idee dat gemeenten de regie dienen te voeren. Die koers kan echter ook leiden tot rechtsongelijkheid en minder uniformiteit. Of de daling van het gebruik van jeugdzorg het gevolg is van succesvol beleid, waarin preventie, eerder ingrijpen en normalisering centraal staan, of juist het gevolg is van bezuinigingen en wachtlijsten die de zorg minder zichtbaar maken: het CBS geeft daarover pas uitsluitsel als de definitieve cijfers over 2025 zijn vastgesteld. Het statistiekenbureau verwacht deze later dit jaar te publiceren.