Een wetsvoorstel spreidt de verantwoordelijkheid voor beschermd-wonenvoorzieningen van centrumgemeenten naar alle gemeenten. De behandeling laat echter al jaren op zich wachten. De regio Holland Rijnland ging alvast met de wet aan de slag.
Holland Rijnland verdeelt zelf alvast beschermd wonen
De Zuid-Hollandse regio loopt vooruit op uitgestelde wetgeving
Als het gaat om hervormingen in beschermd wonen, moeten gemeenten over engelengeduld beschikken. De doordecentralisatie van beschermd wonen, waarbij de verantwoordelijkheid verschuift van centrumgemeenten naar alle gemeenten, staat al sinds 2015 op de agenda en is inmiddels minstens vijf keer uitgesteld. Het bijbehorende woonplaatsbeginsel moet ervoor zorgen dat alle gemeenten voortaan zelf verantwoordelijk worden voor hun eigen inwoners die beschermd wonen nodig hebben.
Uitrollen
De Leidse wethouder welzijn Julius Terpstra (CDA) blikt terug op de lange aanloop: ‘Het was oorspronkelijk de bedoeling om in januari 2022 de doordecentralisatie van beschermd wonen landelijk uit te rollen. Dat besluit was ingegeven door de adviezen uit het rapport ‘Van beschermd wonen naar een beschermd thuis’ uit 2018, geschreven door een commissie onder leiding van oud wethouder Erik Dannenberg.’
Heft in eigen handen
In 2020 en 2021 trof de regio Holland Rijnland, een samenwerkingsverband van dertien gemeenten in het noorden van Zuid-Holland, al voorbereidingen op die stap. Toen duidelijk werd dat de landelijke plannen opnieuw vertraging opliepen, besloten de gemeenten het heft in eigen handen te nemen. ‘Gemeenten kunnen immers samen afspreken om door te decentraliseren. Daar is geen wetswijziging voor nodig’, verduidelijkt Terpstra.
Alle gemeenten
Sinds januari 2023 zijn alle dertien gemeenten in Holland Rijnland formeel verantwoordelijk voor hun eigen inwoners die beschermd wonen nodig hebben. Daarmee draagt niet langer alleen centrumgemeente Leiden de lasten voor deze vorm van ondersteuning. De gemeenten hebben hun samenwerking georganiseerd in drie subregio’s.
Operatie
Dat heeft ook gevolgen voor aanbieders van beschermd wonen. ‘We hebben als gemeenten vrij snel gezegd dat we langzaam aan bestaande faciliteiten gaan afbouwen en nieuwe in de andere gemeenten gaan opbouwen’, vertelt Terpstra. ‘Dat is een hele operatie en vergt tijd, maar we zijn inmiddels al een eind op weg.’
Weinig weerstand
De spreiding van voorzieningen betekent dat beschermd wonen niet langer vrijwel uitsluitend in Leiden plaatsvindt. Ook andere gemeenten in de regio creëren plekken voor de doelgroep. Zo zijn er nieuwe voorzieningen gerealiseerd in Kaag en Braassem, waar voorheen geen beschermd-wonenlocaties waren. Zaten inwoners daar wel op te wachten? Wethouder sociaal domein Gerben van Duin (PRO Kaag en Braassem) zag weinig weerstand. Alleen de komst van twee zogeheten skaeve huse (woningen voor mensen die weinig prikkels kunnen verdragen) leidde volgens hem tot discussie. In totaal moest de gemeente ongeveer twintig plekken voor beschermd wonen realiseren. Zo is in Roelofarendsveen een bestaand gebouw aangepast, waarin beschermd-wonenappartementen over een heel complex zijn verspreid. De appartementen zijn bedoeld voor volwassen bewoners.
Zichtbaarder
Ook in Leiden zelf veranderde het nodige. Terpstra: ‘Waar voorheen mensen met begeleiding ver weg van de samenleving werden geplaatst, wonen zij nu meer in de stad. Dat maakt ze een stuk zichtbaarder en moet ervoor zorgen dat ze meer meedoen met de samenleving.’
Eigen studio
Een voorbeeld daarvan is een project met zorgaanbieder Jados. Autistische jongeren wonen daar op een campus samen met studenten. Ze beschikken over een eigen studio en krijgen begeleiding waar nodig. Het gaat om 1.500 studentenappartementen. ‘En ook als de jongeren geen of minder begeleiding nodig hebben, kunnen ze daar blijven wonen’, verzekert Terpstra.
Samenwonen
Een ander voorbeeld is woonproject De Driftkikker, gevestigd in een monumentale school aan de Driftstraat in Leiden. Zestien jongvolwassenen wonen daar samen met reguliere huurders. De cliënten worden begeleid door zorgorganisaties Cardea en Prodeda. ‘De cliënten worden zo ‘normale’ buurtbewoners en krijgen een thuis in de samenleving’, zegt de Leidse wethouder. Hij ziet veel voordelen voor de Sleutelstad: ‘Het is prettig dat we als gemeente niet meer alleen de verantwoordelijkheid dragen voor de meest zware Wmo-voorziening.’
Tegenstand
Toch is er ook kritiek op het landelijk doordecentraliseren van beschermd wonen. Branchevereniging Valente, die aanbieders van begeleid wonen vertegenwoordigt, verzet zich al jaren tegen het plan. ‘Het is niets meer dan een verdeelregel om te bepalen welke gemeente de factuur voor beschermd wonen moet betalen’, zei toenmalig directeur Esmé Wiegman in september 2023. Volgens haar draagt de maatregel op geen enkele manier bij aan passende ondersteuning of huisvesting.
Ook De Nederlandse ggz is een uitgesproken tegenstander. De branchevereniging vreest dat met name de meeste kwetsbare cliënten de dupe worden van afschuifgedrag van gemeenten. Zij zullen langer onderling steggelen over wie verantwoordelijk is voor een cliënt, zo waarschuwen de ggz-aanbieders.
Afschuifgedrag
Terpstra begrijpt die zorgen, maar vindt de verenigingen te somber. Het nieuwe systeem, zo betoogt de wethouder, voorkomt juist dat verantwoordelijkheden worden doorgeschoven. ‘In onze regio zijn alle dertien gemeenten nauw betrokken bij beschermd wonen, in plaats van één centrumgemeente. Dat afschuifgedrag voorkom je juist door elke gemeente verantwoordelijk te maken voor de eigen inwoners.’
Achter de schermen
Bovendien ziet Terpstra dat uitgerekend het ‘uitwisselen’ van cliënten bijzonder goed gaat in zijn regio. ‘Als iemand uit Alphen aan den Rijn een voorziening nodig heeft die alleen in de Leidse regio is, worden daarover achter de schermen gewoon goede uitwisselingsafspraken gemaakt. De cliënt is daar zeker niet de dupe van.’
Extra administratieve lasten
Dat betekent niet dat alle problemen zijn opgelost. De doordecentralisatie brengt ook nieuwe uitdagingen met zich mee, bijvoorbeeld op administratief gebied. Aanbieders hebben nu niet langer met één centrumgemeente te maken, maar met dertien verschillende gemeenten. Binnen de regio zijn daarom afspraken gemaakt over het uniformeren van indicaties, tarieven en declaratiesystemen. ‘Maar dat blijft een aandachtspunt’, erkent Terpstra. ‘Het mag niet zo zijn dat we aanbieders opzadelen met extra administratieve lasten.’
Naast administratie speelt ook de woningmarkt een belangrijke rol.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.