‘Het heeft geen zin regio’s te laten concurreren om subsidies’

Het is alweer twee jaar geleden dat het inmiddels veel geciteerde adviesrapport Elke regio telt! verscheen. Dit rapport van de hand van drie Haagse adviesraden hekelde het feit dat perifere regio’s in Nederland aan het kortste eind trekken bij de verdeling van rijksgelden. Investeringen komen sinds jaar en dag vooral terecht bij de economische kerngebieden en de stedelijke regio’s.

Dit is één van de redenen dat in meerdere gebieden de ‘brede welvaart’ een beentje is gelicht en publieke voorzieningen als het onderwijs, de zorg en het openbaar vervoer verschralen. Het regiobeleid dat Den Haag in de jaren negentig heeft afgeschaft, moest volgens de adviesraden in ere hersteld worden.

Ronde tafel

Nu twee jaar nadien organiseerde de Tweede Kamer donderdag een rondetafelgesprek met ruim tien regionale bestuurders. Zo schoven bestuurders aan van bijvoorbeeld de Brabantse Kempengemeenten, de regio Assen-Groningen, de Achterhoek, Rivierenland en Zuid-Limburg. Ook waren er voorzitters van gemeentenkoepels als de M50 (middelgrote gemeenten), de K80 (kleine gemeenten), P10 (landelijke gemeenten), maar ook van de Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen (die vierduizend dorpshuizen en dorpsorganisaties vertegenwoordigt).

Verheugd

Zij zijn blij met het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) dat begin vorig jaar is opgestart en waar elf regio’s onder vallen: van de Achterhoek tot de Kop van Noord-Holland, van Midden-Limburg tot Noard-Fryslân en van Regio Emmen tot Zeeuws-Vlaanderen. Ook zijn de gemeenten verheugd over de motie van SGP-Kamerlid André Flach die de Tweede Kamer vorig jaar unaniem aannam, waarin uitgesproken is dat ook regio’s die buiten nationale programma’s vallen alsnog de kans moeten krijgen om langjarig door het rijk geholpen te worden.

Het lijkt opvallend dat de gemeenten en gemeentenkoepels die donderdag aanwezig waren bij het rondetafelgesprek de kritiek blijven herhalen die twee jaar geleden al te lezen viel in het adviesradenrapport Elke regio telt! en recenter in de motie van Kamerlid André Flach: het rijk doet weliswaar kortlopende investeringen maar verbindt zich alsnog niet met een lange termijn aan de regio’s, en daarnaast blijven veel regio’s buiten de bestaande nationale programma’s vallen.

Concurreren

‘Het heeft simpelweg geen zin om regio’s te laten concurreren om incidentele subsidies of tijdelijke SPUK’s’, schrijft de regio Groningen-Assen bijvoorbeeld in de eigen position paper die voor het gesprek werd ingeleverd. ‘Voor complexe opgaven, of het nu gaat om herstel, vernieuwing, verduurzaming of talentontwikkeling, is consistentie nodig. Niet een impuls voor twee jaar, maar een gezamenlijke inzet voor tien tot twintig jaar.’

De Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen (NVKK) zegt: ‘Ook is er nog bepaald geen sprake van substantiële programma’s voor regionale ontwikkeling. Behalve procesgelden heeft het NPVR géén middelen. Het ministerie becijferde zelf al dat er minstens 1 miljard euro per jaar nodig is voor de uitvoering van het NPVR. Zonder dat geld worden de plannen straks niet uitgevoerd en dreigen bewoners opnieuw teleurgesteld te worden.’

Verdeelsleutel

‘Zet in op langjarige en duurzame investeringen, zeker voor kleine gemeenten zoals binnen De Kempen’, stelt de Samenwerking Kempengemeenten. ‘De huidige systematiek van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds sluit onvoldoende aan op de snelheid en zwaarte van de sociaal-maatschappelijke opgaven. Het model, gebouwd op historische verdeelsleutels, is niet langer toereikend om gemeenten en samenwerkingsverbanden in staat te stellen om uitvoering te geven aan rijks- en gemeentelijk beleid.’

Randstadkabinet

Namens de elf NPVR-regio’s wijst burgemeester Marga Vermue van Sluis op een motie van ChristenUnie-Kamerlid Mirjam Bikker die afgelopen februari aangenomen is. Daarin onderstreepte Bikker dat aan het Nationaal Programma Vitale Regio’s nog geen concrete investeringen verbonden zijn. Het Kamerlid wil dat het nieuwe kabinet op ‘de kortst mogelijke termijn’ duidelijk maakt ‘met welke financiën vorm wordt gegeven aan de gestelde ambities’. Voorkomen moet worden dat het nieuwe kabinet ‘een Randstadkabinet’ wordt. Saillant is dat alleen de regeringspartijen tegen deze motie hebben gestemd.

De regio Achterhoek kijkt uit naar het eind van dit jaar, als de Tweede Kamer meer te weten krijgt over de financiële invulling van de NPVR. ‘Het is essentieel dat regionale uitvoeringsagenda’s geen papieren ambities blijven’, schrijft de Doetinchemse burgemeester Mark Bouwmans, ‘maar echte investeringsagenda’s met financiële verankering, zodat de plannen daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden.’

Programmatisch

Tegelijkertijd benadrukt de P10, dat 33 grote plattelandsgemeenten als lid heeft, dat de helft van de eigen leden niet onder de NPVR valt, terwijl ze met soortgelijke problemen zitten. ‘Als instrumenten alleen programmatisch beschikbaar zijn ontstaat het risico op ongelijke kansen tussen regio’s’, staat in de position paper van deze gemeentekoepel.

Ook de middelgrote gemeenten van de M50 klagen dat ze veelal buiten de NPVR vallen. Bovendien gebeurt dat hun vaker. ‘Ook in andere instrumenten (NOVEX, Regio Deals, NPLV en een groot aantal SPUK-regelingen) is de toegang voor middelgrote gemeenten beperkt of onevenwichtig’, schrijven de burgemeesters van Den Helder en Waddinxveen namens het bestuur van de M50. ‘Regelingen zijn vaak tijdelijk, sectoraal en competitief ingericht.’

Regioregisseur

De Regio Rivierenland pleit voor een aanpak die departementen overstijgt, met behulp van een rijk-regioregisseur ‘die de schotten tussen ministeries doorbreekt en zorgt voor integrale oplossingen’. De basis van deze samenwerking zou dan een ‘gebiedscontract’ moeten zijn, waarbij uiteenlopende thema’s als woningbouw, mobiliteit en leefbaarheid in samenhang ter hand genomen worden.