Als het misgaat in de buurt…

Al maanden houdt een bewoner met verward gedrag in een complex van Cazas Wonen in Woerden de gemoederen bezig. Hij terroriseert de buurt en het lukt betrokken ketenpartners niet om gezamenlijk op te treden. Deze situatie is niet uniek. In steeds meer wijken worstelen corporatie, gemeente, politie en zorg met hun rol en verantwoordelijkheid.

In dit geval begon het met onvoorspelbaar gedrag, maar escaleerde het naar nachtelijk geschreeuw, bonken op deuren, urineren vanaf het balkon en zelfs een dreiging het appartement op te blazen. Op enig moment werd zelfs het hele complex ontruimd vanwege deze dreiging. Buren slapen slecht en voelen zich onveilig. Soms grijpt de politie in, maar na korte tijd keert de onruststoker terug en begint het opnieuw.

Als corporatie willen we mensen huisvesten die op ons zijn aangewezen. Tegelijkertijd hebben we ook een plicht naar alle bewoners: een leefbare en veilige woonomgeving. En juist die plicht komt hier in het gedrang. En dan rest alleen nog de juridische weg. Hard, pijnlijk en haaks op waar ik als bestuurder voor sta; maar helaas soms onvermijdelijk.

Mijn observatie: het lukt de keten van gemeente, hulpverlening, politie en corporatie vaak niet om effectief op te treden. Niet omdat de wil ontbreekt, maar omdat onze instrumenten, schotten en wachttijden niet in elkaar grijpen. De burgemeester beschikt over bestuurlijke middelen, zorgpartijen over behandel- en beschermmogelijkheden, de corporatie over huurrechtelijke instrumenten – maar de optelsom levert geen samenhangende aanpak op. En terwijl wij praten over bevoegdheden en grenzen, ligt een heel complex vol slapeloze buren. Drie zaken kunnen we regionaal snel organiseren.

Allereerst is de woonladder niet sluitend. Wie te verward is voor de verslavingszorg en te verslaafd voor de GGZ, valt tussen wal en schip. En voor mensen die niet in groepsverband kunnen wonen is er nauwelijks aanbod voor intensief begeleid, individueel wonen. Daardoor blijven juist de meest problematische situaties het langst voortbestaan. Corporaties worden in sommige gevallen gedwongen bewoners letterlijk de straat op te sturen omdat er geen alternatief is. Dat willen we niet en het lost maatschappelijk niets op. Regionale, kleinschalige voorzieningen met intensieve begeleiding en 24/7 nabijheid kunnen voorkomen dat problemen maandenlang escaleren in gewone wooncomplexen.

Daarnaast moeten we beter samenwerken in de keten. Bijvoorbeeld door meer informatie te delen. Te vaak heerst handelingsverlegenheid doordat partijen denken dat privacyregels samenwerking onmogelijk maken. In werkelijkheid bestaan er wel degelijk mogelijkheden om zorgvuldig en doelgericht informatie te delen wanneer veiligheid en ernstige overlast in het geding zijn. Regionale convenanten kunnen hierin duidelijkheid bieden.

Complexe situaties vragen om één regisseur met mandaat, één plan en een heldere escalatieladder. Van vrijwillige ondersteuning en gedragsaanwijzingen tot zorginterventies en, indien nodig, bestuurlijke of huurrechtelijke maatregelen. Zo weten professionals en omwonenden waar ze aan toe zijn.
Laten we tempo maken. Iedere maand zonder passende interventie vergroot de kans dat een buurt ‘dichtgaat’ voor nieuwe experimenten. Dan stokt het draagvlak voor gemengd wonen en huisvesting van doelgroepen, stokt thuisnabije zorg en stokt de inclusieve wijk. Bewoners vertrouwen erop dat er wordt ingegrepen als het misgaat. Dat vertrouwen is essentieel om ruimte te houden voor alles wat wel goed gaat.

Ik wil corporaties niet ontdoen van hun deelverantwoordelijkheid. Integendeel. Wij moeten vroegsignaleren, stevig dossiervorming doen, gedragsafspraken maken en als het niet anders kan ook juridische stappen zetten. Maar zonder voldoende zorgplekken, zonder duidelijke informatie-uitwisseling en zonder regionale opvang voor de meest complexe situaties blijven we dezelfde steen de berg opduwen. We moeten als ketenpartners de handen ineenslaan. Niet door één partij harder te laten rennen, maar door gezamenlijk scherper, sneller en zorgvuldiger te handelen. Zodat buurten weer kunnen ademen. Zodat bewoners weer kunnen slapen. En zodat we recht doen aan alle mensen die we een thuis beloven.

Saar Spanjaard, bestuurder van woningcorporatie Cazas Wonen in Woerden