Gemeenten zijn druk bezig met coalitievorming en ambitieuze plannen. Als we Nederland 100 procent circulair in 2050 serieus nemen, moeten we substantieel ruimte maken voor circulaire bedrijven. Benoem expliciet welke bedrijven we nodig hebben. Daarbij horen ook zwaardere maak- en verwerkingsbedrijven. Met goedbedoelde kleinschalige pilots, pioniers, circulaire hubs en inzamelpunten redden we het niet. Circulaire bedrijven lopen ruimtelijk vast: ‘grondstoffentransitie’, ‘kringlopen sluiten’, ‘grootschalig repareren’ en ‘lokaal hergebruik’ vragen ruimte. Zonder behoud én uitbreiding van bedrijventerreinen komt circulaire bedrijvigheid en de economie van morgen niet van de grond.
Voorkom dat ruimte voor circulair de nieuwe netcongestie wordt
Een opinie van Evert-Jan de Kort (senior partner Stec Groep) en Cees Jan Pen (lector duurzame stedelijke transformatie, Fontys Hogeschool).
Economie van morgen vraagt ruimte
De praktijk is dat werkgebieden – hoe begrijpelijk die druk ook is – onder druk staan van woningbouw. Ook kavels voor hogere milieucategorieën zijn schaars. En netcongestie en stikstof remmen nieuwe ontwikkelingen af. Tegelijkertijd hebben reparatiehubs, recyclingclusters, sorteerlijnen en maakbedrijven meters nodig voor opslag, retourlogistiek en nieuwe schone processen. Gebrek aan (aandacht voor) ruimte voor circulaire bedrijven schaadt de brede welvaart. Duurzaamheidsdoelen worden niet gehaald, maar ook regionaal verdienvermogen, banen en innovatiekracht zijn in het geding. Door hergebruik, reparatie en verwerking meer regionaal te organiseren, ontstaan robuustere ketens die minder gevoelig zijn voor wereldwijde verstoringen. Dat is strategische autonomie op gemeentelijk niveau.
‘Nieuwe’ netcongestie voorkomen
De bewijslast voor de ruimtelijke congestie van de circulaire transitie ligt er. Zie de resultaten van het tweejarige NWO-SIA onderzoek (2023-2025) ‘Samen beter; over de circulaire potentie van bedrijventerreinen’, de recente Stec whitepaper Tempo maken voor een circulaire toekomst en advies Bedrijventerreinen voor de circulaire samenleving van Utrecht Advies. Overheden moeten kiezen welke economische functies passen binnen een circulaire samenleving en daar ruimtelijke consequenties aan verbinden. Het manifest van twintig circulaire regio’s bevestigt dit. Ook heeft onderzoek van Stec Groep en CE Delft voor de ministeries EZ en IenW aangetoond dat tot 2050 minimaal 6 tot 15 procent extra ruimte nodig is op bedrijventerreinen voor de circulaire economie. De markt zit muurvast. Beter benutten, herstructureren en beschermen van bestaande terreinen is cruciaal, maar lef, leiderschap, mensen en middelen ontbreken. Zonder keuzes en actie groeit het tekort aan circulaire ruimte uit tot de nieuwe netcongestie.
Wat moeten nieuwe colleges doen?
1. Ken je circulaire economie. Weet welke bedrijven circulair werken of willen opschalen, waar deze bedrijven zitten, welke locaties cruciale ruimtelijke schakels vormen in grondstofketens en waar knelpunten zitten.
2. Circulaire economie vraagt om nieuwe bedrijventerreinen. Circulaire ketens vragen extra ruimte. Reserveer ruimte hiervoor. Beter benutten is niet genoeg: bedrijven hebben groei‑ én schuifruimte nodig om op te schalen, processen te verduurzamen, lineaire processen af- en circulaire processen op te bouwen.
3. Bescherm bedrijventerreinen voor circulaire bedrijven. Koester werkgebieden met een hoge milieuruimte of goede logistieke ligging.
4. Stuur actief op en investeer in beter benutten. De meeste circulaire groei komt van bestaande bedrijven die hun processen aanpassen. Zij hebben schuifruimte, herstructurering en duidelijke kaders in omgevingsplannen nodig.
5. Werk regionaal samen aan ruimte voor circulair. Grondstofketens zijn vaak regionaal of hoger. Dat vraagt om een sterke regionale visie en programmering van werklocaties, heldere afspraken en een stevigere regierol van provincies.
Ruimte voor circulair is sleutelportefeuille
De coalitie bepaalt of circulariteit én economie als strategische prioriteit wordt erkend. Te vaak blijft economie lokaal een non‑issue zolang er geen zichtbare ontslagen vallen en bedrijven zich niet laten gelden. Dit terwijl bedrijven nu al stilaan wegtrekken.
Durft u als coalitie écht te kiezen voor ruimte voor circulaire economie, of blijft circulariteit de komende vier jaar slechts een voetnoot in het akkoord?
Evert-Jan de Kort (senior partner Stec Groep) en Cees Jan Pen (lector duurzame stedelijke transformatie, Fontys Hogeschool)
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.