Het was een fraaie doelstelling in de Nationale Bossenstrategie uit 2020. Nederland krijgt een slordige 37.000 hectare nieuwe bossen erbij vóór 2030. Hoe staat het intussen met al die nieuwe bossen? ‘Om het zachtjes uit te drukken, gebeurt er weinig.’
Aanplant nieuw bos hapert
De Bossenstrategie lijkt hetzelfde lot beschoren als andere met veel tamtam afgesloten afspraken op gebied van energie, stikstof en water.
Vage ambities
Die doelstelling uit 2020 kwam neer op het areaal van De Veluwe of de oppervlakte van de provincie Utrecht. De gemeenten leveren 5.000 hectaren, de waterschappen 2.000 ha. De grote jongens Staatsbosbeheer plant 5.000 hectaren, net als Rijkswaterstaat en Defensie samen ook 5.000. En voor de rest wisten de beleidsmakers het nog niet, getuige de vage ambities met onduidelijke of niet eens benoemde initiatiefnemers van liefst 15.000 ha in ‘nog te realiseren Nationaal Natuur Netwerk’ – waaronder Natuurmonumenten – en 7.000 hectaren nieuw bos in ‘woningbouwlocaties’, ‘waterrijke gebieden’, en in ‘regionale energiestrategie (RES) gebied’.
Ontbreken rijkssturing
Wat is er zes jaar na de handtekening op het geduldige papier in gang gezet en gerealiseerd? Bedroevend weinig, zo blijkt. De Bossenstrategie lijkt hetzelfde lot beschoren als zoveel in het verleden met veel tamtam afgesloten afspraken, onder andere op gebied van energie, stikstof, water (Kaderrichtlijn water), woningbouw. Zo schrijft het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een recent verschenen ‘reflectie op de ‘Ontwerpnota Ruimte’ dat Nederland de doelen voor de nieuwe bossen niet gaat halen. Vooral doordat ‘rijkssturing tot nog toe ontbreekt’, aldus het PBL.
Bij de grootste grondeigenaar van Nederland Staatsbosbeheer (270.000 ha bos, natuur en landschap) bevestigt directeur Boudewijn Revis dat het ‘niet snel genoeg’ gaat. ‘En dan hebben wij by far het meeste nieuw bos aangeplant.’ Hij heeft het even laten nazoeken. ‘Tot en met het plantseizoen 2025/2026 dat deze winter is afgelopen, hebben we 1.350 hectare gerealiseerd’, zegt Revis op het hoofdkantoor in Amersfoort.
Slakkenrace
In de race van de slakken is Staatsbosbeheer de snelste. Opmerkelijk is dat Revis niet meteen gebrek aan geld of de veel genoemde ‘slag om de schaarse ruimte’ noemt als oorzaak. ‘De bureaucratie en de vergunningen maken dat we op menige locatie vastlopen. Conservatisme is ook een oorzaak.’
Is de vergroting van het bosareaal te bespoedigen in het huidige politieke tijdsgewricht waarin defensie en bezuinigingen op zorg en uitkeringen de boventoon voeren? Staatsbosbeheer denkt van wel. ‘We moeten in Nederland concurrerend blijven door meer natuurinclusief te worden. Fijne recreatie, verkoeling, CO2 vastleggen, water vasthouden, meerwaarde van woningen.’
De terugkeer van het stikstoffonds biedt kansen, denkt Boudewijn Revis. ‘We kunnen Nederland van het slot halen door rond natuurgebieden met veel te veel stikstofdepositie overgangsgebieden te creëren. Minder koeien, en daarvoor in de plaats niet zoals het nu gaat een maïsakker, een graszodenbedrijf of bollenteelt, maar overgangsgebieden met wateropvang en bos. Laat de boeren boomkweker worden. Wij nemen die jonge boompjes wel af, voor in onze nieuwe bossen. En boeren kunnen zelf ook hout gaan oogsten, agroforestry heet het al. Niet alleen fruitbomen maar ook bomen voor de woningbouw voor houtskeletbouw, isolatiemateriaal en kozijnen. Wij werken graag mee aan een biobased-economy.’
Verdienmodel
Daar spitst landbouwlobby-organisatie LTO de oren. ‘Om het zachtjes uit te drukken, gebeurt er weinig aan nieuwe bossen. Als bomenteelt in zoneringsgebieden in de buurt van locaties met een stikstofoverschot effect heeft en tot een goed verdienmodel voor boeren leidt, moeten we daar als sector over nadenken’, zegt Erik Stuurbrink, voorzitter van de vakgroep bomen, vaste planten en zomerbloemen. ‘Nieuwe verdienmodellen kunnen eraan bijdragen dat een familiebedrijf kan worden voortgezet. Nature credits en carbon credits worden steeds belangrijker. In de bouw is er ook steeds meer aandacht voor op de natuur gebaseerde producten zoals hout’, ziet ook LTO.
Torenhoge grondprijzen
Stichting Probos, kenniscentrum voor bos en hout, onderschrijft de trage gang van zaken rond de aanleg van nieuwe bossen. ‘Het schiet niet op’, constateert ook Nienke Welle, adviseur ‘meer bos en bomen’. Met het schrappen van het NPLG verdween een groot deel van de financiering. ‘Bovendien is elke vierkante meter grond vijfdubbel bestemd, de grondprijs is torenhoog en de politiek in Den Haag draagt heel weinig uit.’ Welle hoopt dat de rijksoverheid de regie pakt op de ruimtelijke ordening en het NPLG-programma weer uit de kast haalt. ‘De provincies moeten het voorbeeld van Utrecht en Noord-Brabant volgen. Zij zijn gewoon doorgegaan met de regionale aanpak.’
De realisatie van de bossenstrategie gaat inderdaad niet snel genoeg, vindt ook Natuurmonumenten. De natuurorganisatie tekent erbij aan dat het om meer gaat dan alleen ‘meer hectares’. ‘Wij maken ons behoorlijk zorgen over de kwaliteit van bestaande bossen, met name op hoge zandgronden. De overmaat aan stikstof en verdroging zijn daar de oorzaak van’, aldus een woordvoerder.
De boominee
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ziet eveneens dat het stopzetten van het NPLG ‘een forse impact had voor de uitvoering van de bossenstrategie door gemeenten’. De verdere invulling van de bossenstrategie is flink achtergebleven, meldt de koepelorganisatie.
Bij Cobra Groeninzicht doet directeur Joost Verhagen de gemeenten een inspirerende, nieuwe suggestie voor met name de EU-Natuurherstelverordening. Verhagen heeft met zijn datateam zo’n 4.834.375 tuinen geteld, met een totaal oppervlak van 72.400 hectare. Deze boom-expert en big green datastrateeg heeft samen met Stichting Steenbreek een richtlijn ontwikkeld om het ‘ontsteningspotentieel van tuinen te bepalen’. ‘Het heeft niet zoveel zin steeds te wijzen op al die kleine tuintjes die vaak geheel zijn versteend’, zegt Verhagen, ook wel bekend als ‘De Boominee’. ‘In elke tuin – groot of klein – vind je sowieso 15 vierkante meter functionele verharding voor een terrasje en het pad naar het schuurtje. Naarmate de tuin groter is, vind je met de Steenbreek-richtlijn heel wat zinloze verharding in de tuinen die je flink kunt vergroenen.’ Door het oppervlak van de tuinen beter te benutten kan Nederland op deze manier tot wel 35.500 hectare groener worden. Dat hoeft niet helemaal met bomen.’
Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nr. 6 van deze week.
Reacties: 1
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Waarom zijn er kortgeleden 35.000 bomen gekapt bij Schoorl als we juist bomen moeten planten?