Energieopslag: de sleutel in een flexibel en weerbaar energiesysteem

Energieopslag is een onmisbaar onderdeel van een bredere flexibiliteitsmix. Het speelt een belangrijke rol in zowel het balanceren als het versterken van de weerbaarheid van het energiesysteem. Ook is van belang voor het afbouwen van onze importafhankelijkheid en de risico’s die daarbij horen. Hoe meer zonne- en windenergie we opwekken, hoe groter de behoefte aan een betrouwbare buffer. Want wat doe je met een overschot aan zonnestroom op een zomerse middag? Hoe voorkom je tekorten op een windstille winteravond? En waar halen we onze energie vandaan ten tijde van een internationale crisis? Energieopslag heeft hierin een sleutelfunctie.

Een markt in stroomversnelling

De markt voor energieopslag groeit in hoog tempo en is volop in beweging. Batterijen worden goedkoper en krachtiger en we zien ze terug in veel verschillende toepassingen: van de kleinere thuisbatterijen en middelgrote varianten bij bedrijven achter de meter tot enorme batterijen gekoppeld aan het hoogspanningsnet. De opslagcapaciteit beperkt zich echter tot een paar uur. Bij moleculenopslag wordt gewerkt aan langetermijnopslag. Daar ligt de aandacht op waterstof en afgeleide energiedragers zoals ammoniak en methanol. In wijken en steden wordt steeds meer decentrale warmteopslag ontwikkeld, gekoppeld aan warmtenetten die ook seizoensopslag mogelijk maken. In de industrie wordt gewerkt aan hoge-temperatuuropslag. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) verwacht dat de wereldwijde opslagcapaciteit in 2030 met 1500 GW ongeveer zes keer groter is dan in 2023, waarbij batterijen het hardst zullen groeien. Daarnaast is de verwachting dat de daling van de kosten die in de afgelopen jaren zichtbaar was, zal doorzetten.

Een palet aan oplossingen

Energieopslag biedt niet één oplossing, maar juist een palet van verschillende toepassingen. Die variatie vormt de kracht voor een robuust energiesysteem. De technologieën verschillen sterk in tijdschaal en toepassing. Batterijen en vliegwielen vangen kortdurende schommelingen op in het elektriciteitsnet. Warmtebuffers in gebouwen slaan energie op voor uren of dagen. Ondergrondse warmteopslag en waterstofopslag in cavernes diep onder de grond kunnen energie weken of maanden bewaren, wat geschikt is om seizoensverschillen te overbruggen; een rol die nu nog vervuld wordt door aardgasopslag, maar op termijn moet worden overgenomen door duurzame alternatieven.

Bijdrage energieopslag aan robuust systeem

Energieopslag speelt een rol in een breed scala aan uitdagingen in het energiesysteem. Het helpt netcongestie te beperken door vraag en aanbod in de tijd te verschuiven, draagt bij aan leveringszekerheid door energie beschikbaar te maken op momenten van schaarste en maakt het mogelijk om seizoensverschillen tussen vraag en aanbod te overbruggen. Tegelijkertijd faciliteert opslag de integratie van grotere hoeveelheden zon- en windenergie, verlaagt het systeemkosten door efficiënter gebruik van infrastructuur en uitstel van netverzwaring en draagt het bij aan prijsstabilisatie op energiemarkten. Tijdelijke opslag van energie in elektriciteit, warmte of moleculen versterkt bovendien de integratie tussen energiedragers, verlaagt de afhankelijkheid van import uit andere landen en vergroot de weerbaarheid van het energiesysteem tegen ‘events’ zoals extreme hitte, cyberaanvallen en militaire aanvallen. In samenhang met andere flexibiliteitsopties, zoals regelbaar vermogen, vraagsturing en interconnectie, vervult energieopslag daarmee een centrale rol in een duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem.

Hoe opslag die rol in energiesysteem kan invullen, is onder andere uitgewerkt in de Routekaart Energieopslag en krijgt deze zomer een vervolg in de integrale beleidsagenda energieopslag.

Voordelen voor gebruikers

Naast systeemvoordelen zoals leveringszekerheid, flexibiliteit en stabiliteit van het elektriciteitsnet, biedt energieopslag ook directe voordelen voor gebruikers. Zo kunnen gebruikers, variërend van huishoudens tot industrie, energieopslag inzetten om hun lokale energievoorziening beter te benutten: bijvoorbeeld door stroom of restwarmte op te slaan bij productieoverschotten en die te gebruiken op momenten dat er juist minder aanbod is. Zo ontlasten verschillende opslagopties het net, kunnen kosten worden bespaard en neemt de energieonafhankelijkheid toe.

Podcast Energieopslag uitgelegd

In samenwerking met TNO-experts Floris Uleman en Joris Koornneef ontwikkelde Energy.nl een pagina over Energieopslag: www.energy.nl/energieopslag. Hier vind je veelgestelde vragen, de nieuwste publicaties over energieopslag en de podcast ‘Energieopslag uitgelegd’ waarin zij het onderwerp bespreken.