Elektronicaketen wordt niet circulair met recycling alleen

Minder consumptie, langere levensduur en meer hergebruik zijn onmisbaar om de groeiende materiaalvraag van elektronica af te remmen. Dat blijkt uit een nieuwe analyse van de elektronicaketen. Zonder aanvullend beleid blijven zowel het materiaalgebruik als de milieu-impact richting 2050 stijgen.

Digitalisatie vergroot de materiaalopgave

Smartphones, laptops, huishoudelijke apparaten, verlichting en andere elektronische producten zijn niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Tegelijkertijd groeit de vraag naar materialen en kritieke grondstoffen die nodig zijn voor de productie ervan.

Dat zorgt voor een nieuwe uitdaging. Terwijl beleid vooral gericht is op energiebesparing en technologische innovatie, blijft de materiaalzijde van de keten vaak onderbelicht. Juist daar ligt een belangrijke opgave voor de circulaire economie.

Een nieuwe analyse van de elektronicaketen laat zien dat het huidige beleid onvoldoende is om in 2050 een circulaire elektronicaketen te realiseren. In een scenario zonder aanvullend beleid blijven zowel het primaire materiaalgebruik als de milieu-impact van de keten stijgen. Ook ontbreken nog concrete doelstellingen voor het terugdringen van materiaalgebruik en het terugwinnen van (kritieke) materialen.

Alle circulaire strategieën zijn nodig

In het publieke debat ligt de nadruk vaak op inzameling en recycling van elektronisch afval. Die blijven belangrijk, maar vormen slechts een deel van de oplossing.

De analyse laat zien dat geen enkele circulaire strategie op zichzelf voldoende effect heeft. Alleen een combinatie van circulaire maatregelen kan daadwerkelijk leiden tot een fundamenteel andere keten. Het gaat daarbij om het verminderen van consumptie, substitutie van materialen, levensduurverlenging door bijvoorbeeld reparatie en hergebruik, en hoogwaardige verwerking.

Wanneer deze strategieën gezamenlijk worden ingezet, kan de totale materiaalvraag in 2050 met maximaal 53% afnemen ten opzichte van een business-as-usual-scenario. De instroom van primaire materialen kan zelfs met maximaal 89% dalen, zoals zichtbaar in het figuur hieronder. Ook de klimaatimpact van de keten neemt dan sterk af, met wel 52%.

Deze cijfers maken duidelijk dat circulariteit veel verder gaat dan afvalbeheer. Het gaat om keuzes in ontwerp, productie, aankoop, gebruik en verwerking. Download hier de paper voor meer informatie.

Tot wel 39% minder materiaalgebruik mogelijk bij minder consumptie

Opvallend is dat juist de strategie met het grootste individuele effect nog relatief weinig aandacht krijgt in beleid en markt: vermindering.

Alleen al het terugdringen van de consumptie van elektronica kan in 2050 leiden tot een reductie van ongeveer 39% ten opzichte van het huidige groeipad. Toch is veel beleid nog gericht op het efficiënter verwerken van producten nadat ze zijn afgedankt.

Dat roept fundamentele vragen op. Is voortdurende vervanging van apparaten altijd noodzakelijk? Hoe kunnen consumenten en organisaties worden gestimuleerd om producten langer te gebruiken? Hoe kunnen producten worden gestimuleerd om producten te ontwerpen met een langere levensduur? En welke rol kunnen overheden spelen bij het tegengaan van wegwerpproducten en apparaten met een zeer korte levensduur? Juist op deze punten liggen kansen voor beleidsmakers.

Markt creëren voor circulaire materialen

De analyse laat daarnaast zien dat economische prikkels vaak nog de verkeerde kant op werken. Primaire grondstoffen zijn doorgaans goedkoper dan gerecyclede materialen. Daardoor ontbreekt voor veel toepassingen een aantrekkelijk verdienmodel voor hoogwaardige verwerking en terugwinning van kritieke materialen.

Een belangrijke beleidsopgave is daarom het creëren van een stabiele markt voor secundaire materialen. Dat kan bijvoorbeeld door:

• minimumpercentages recyclaat op te nemen in regelgeving,
• circulair inkopen sterker te verankeren in wetgeving en
• producenten nadrukkelijker verantwoordelijk te maken voor hergebruik en hoogwaardige verwerking.

Ook betere inzameling blijft noodzakelijk. Nog altijd verdwijnen grote hoeveelheden elektronica uit beeld doordat producten in laden blijven liggen of niet via de juiste kanalen worden ingeleverd.

Van afvalbeleid naar ketenbeleid

Voor gemeenten, provincies en het Rijk ligt hier een duidelijke opdracht. Circulariteit vraagt om sturing op de gehele keten. Niet alleen aan de achterkant, waar producten worden ingezameld en verwerkt, maar juist ook aan de voorkant, waar ontwerp-, aankoop- en gebruikskeuzes worden gemaakt.

Wie de afhankelijkheid van schaarse grondstoffen wil verminderen en de milieu-impact van elektronica wil terugdringen, moet verder kijken dan recycling alleen. De grootste winst ontstaat wanneer vermindering, levensduurverlenging, hergebruik en hoogwaardige verwerking als één samenhangende beleidsopgave worden benaderd.