‘Nota Ruimte vraagt om gebiedsagenda met geld’

De provincies zijn blij met de Ontwerp Nota Ruimte, maar hebben er ook nog wel een en ander op aan te merken. Overijssels gedeputeerde en voorzitter van de IPO-commissie Ruimte en Leefomgeving Liesbeth Grijsen (BBB) over de pluspunten, de uitvoeringsagenda en haar advies aan het eerste kabinet-Jetten.

Fijn

Met de Ontwerp Nota Ruimte herneemt het rijk na jaren van afwezigheid de regie in de ruimtelijke ordening. ‘Heel positief’, stelt Liesbeth Grijsen. ‘Als provincies spelen wij natuurlijk een belangrijke rol in de ruimtelijke ordening, maar er is ook een aantal landelijke opgaven die je alleen in samenhang met de verschillende departementen kunt oplossen. Je moet integraal werken aan het laten landen van die opgaven. Alleen daarom al is het fijn dat er nu weer een Nota Ruimte ligt.’

Wat ziet u als de drie belangrijkste pluspunten van die nota?
‘Voor toekomstbestendige ontwikkelingen moet je goed kijken naar de lokale water- en bodemomstandigheden – dat uitgangspunt zet deze nota nadrukkelijk op de agenda. Een tweede belangrijk punt is dat er vooruit wordt gekeken naar hoe we die immense woningbouwopgave in Nederland goed laten landen. En wat wij vanuit de provincies ook erg belangrijk vinden, is dat er in de nota ook goed naar de verschillende regio's wordt gekeken. Om daar regiogericht en gebiedsspecifiek ontwikkelingen in gang te zetten of te versterken.’

Net zoals het PBL vorige week vinden ook jullie dat in de Nota Ruimte nog beter moet worden gekeken naar de samenhang tussen verschillende opgaven.
‘Ja. Er wordt bijvoorbeeld veel aandacht gevraagd voor het belang van landbouw. En gelijktijdig wordt er veel aandacht gevraagd voor natuurontwikkeling. Maar dat hoeft elkaar helemaal niet te bijten, mits je het instrumentarium hebt om tot goede keuzes te komen. Ander voorbeeld: stel er landt ergens een kazerne voor vijfduizend manschappen. Hoe gaan die soldaten van hun woonomgeving naar die kazerne komen? Hoeveel woningen moet je daar realiseren? Op dat soort punten hebben rijk en provincie nog wel wat met elkaar te bespreken. We zullen tot een op wederkerigheid gebaseerde uitvoeringsstrategie moeten komen.’

Is al voldoende helder wie uiteindelijk de keuzes maakt?
‘Ik denk dat het niet heel raar is dat het rijk het voortouw neemt bij nationale opgaven. Maar dat het rijk zich daarbij wel rekenschap van de andere opgaven die in datzelfde gebied liggen. Neem de medeoverheden daarbij serieus. En dan gaat het natuurlijk om de trits gemeenten, waterschappen en provincies.’

Gemeenten voelden zich te lang niet gehoord bij het ontwerp van de Nota Ruimte. Hoe zat dat bij de provincies?
‘Wij zitten met het rijk om tafel in het bestuurlijk overleg Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. En daar zitten we samen met de Unie van Waterschappen en de VNG. We zijn daar dus als medeoverheden op exact hetzelfde niveau geconsulteerd en geïnformeerd. Waar ik wel een verschil zie, is dat alle provincies al een paar jaar geleden hun ruimtelijke puzzels bij het rijk hebben aangeleverd. Op basis daarvan heeft elke provincie een ruimtelijk arrangement gesloten met het rijk. We zaten daarvoor direct met rijk om tafel. Ik kan me voorstellen dat het dan voor gemeenten nu allemaal iets verder weg voelt. Anderzijds: sinds het uitkomen van de Nota Ruimte heeft het rijk alle provincies bezocht om er uitleg over te geven en op te halen hoe de nota er landt. In mijn eigen provincie, Overijssel, hebben alle wethouders en bestuurders van waterschappen zo’n twee uur met de dg van het ministerie van VRO kunnen spreken. Dat was heel goed.’

Aan de Ontwerp Nota Ruimte ontbrak een uitvoeringsagenda. Die wordt cruciaal.
‘Ja. Sinds we met het rijk gesprekken voeren over onze ruimtelijke arrangementen, hebben we het ook over de wederkerigheid. Ik noem een voorbeeld. Als je woningen hebt te bouwen in een regio, dan is het ook handig als de benodigde infrastructuur ook in plannen wordt meegenomen. Een van de meest wezenlijke vragen die wij al geruime tijd stellen vanuit de provincies is de vraag of er één ministerie regiehouder is van de Nota Ruimte. Of dat we het gesprek gelijktijdig moeten aangaan met alle departementen in de fysieke leefomgeving.’

Wat heeft uw voorkeur?
‘Mijn overtuiging is wel dat bij de Nota Ruimte alle departementen die actief zijn in de fysieke leefomgeving gaandeweg steeds beter betrokken zijn geraakt. Dat is goed en stelt me gerust. Maar het vraagt vanaf nu wel een echt stevige regie vanuit het ministerie van VRO, om te voorkomen dat we met de sectorale opgaven vanuit de verschillende departementen worden geconfronteerd. Een bestuurlijk overleg met alle departementen blijft onze voorkeur hebben.’

Wat is uw advies aan het eerste kabinet-Jetten?
‘We zouden enorm geholpen zijn als we de opgaven in de verschillende regio’s kunnen realiseren met een gebiedsagenda én met een gebiedsportemonnee. Waarbij je de financiële inbreng van de verschillende departementen bij elkaar op zou kunnen tellen, in plaats van dat alles sectoraal wordt onderverdeeld. Alleen via een gebiedsgerichte integrale aanpak kun je de gewenste ontwikkelingen van de grond krijgen.’