Netcongestie, elektrificatie en schaalbaarheidsvoordelen: ZLT-netten bieden de uitweg

Het elektriciteitsnet staat in grote delen van Nederland al onder druk, en juist in bestaande wijken die aardgasvrij moeten worden, wordt die druk het eerst voelbaar. Individuele lucht-/water warmtepompen, en in toenemende mate ook airco's die voor verwarming worden ingezet, dreigen dat probleem te verergeren in plaats van op te lossen. Zeerlagetemperatuurnetten (ZLT-netten), vaak gevoed door bodemenergie en aquathermie, bieden hier een uitweg.

Het aandeel gemeenten dat een LT (lagetemperatuur)- of ZLT-net overweegt, steeg volgens het Nationaal Warmtenet Trendrapport 2026 van 26% naar 44% in één jaar tijd. Uit het rapport blijkt ook dat warmtenetten steeds vaker worden ingezet als warmteoplossing voor nieuwbouw. Minstens zo urgent is de vraag hoe bestaande bouw verder kan. Om te begrijpen waarom ZLT-netten ook daar een uitweg bieden, zijn drie facetten essentieel: COP, huidige meterkast en de voordelen van collectieve warmte.

COP: de bron bepaalt het stroomverbruik

De COP (Coefficient of Performance) is de belangrijkste graadmeter voor de efficiëntie van een warmtepomp: dit cijfer geeft aan hoeveel kWh aan warmte het systeem levert voor elke kWh aan verbruikte elektriciteit. Bij een COP van 5 wekt de warmtepomp met 1 kWh stroom 5 kWh aan warmte op; de resterende 4 kWh wordt 'gratis' uit de omgeving onttrokken. Hoe kleiner het verschil tussen brontemperatuur en gewenste binnentemperatuur, hoe minder hard de compressor hoeft te werken en hoe hoger deze efficiëntie ligt.

Een lucht-/waterwarmtepomp haalt zijn bron uit de buitenlucht. Op precies de momenten dat de warmtevraag het hoogst is – een koude, heldere ochtend in januari – is de buitentemperatuur laag en de COP dus ook laag: in de koudste uren zakt deze vaak naar 2 à 2,5, en slaat een elektrisch bijverwarmingselement aan dat vrijwel 1-op-1 elektrisch vermogen trekt. Ook airco's die steeds vaker voor verwarming worden ingezet kennen dit probleem: als omgekeerde warmtepomp zijn ze net zo gevoelig voor de buitentemperatuur, en in de zomer voegen ze een extra koelvraag toe die samenvalt met de warmste, drukste momenten op het net. Een ZLT-warmtenet levert daarentegen het hele jaar door een constante, relatief warme bron uit bodem of oppervlaktewater, rond de 10 °C. Dat resulteert in een structureel hogere en stabielere COP, doorgaans tussen de 4 en 6: voor dezelfde hoeveelheid warmte is beduidend minder elektrisch vermogen nodig, en dat vermogen is voorspelbaar in plaats van piekend bij vorst of hitte.

Groepenkast vaak al toereikend

Een veelgehoorde zorg bij elektrificatie is de capaciteit van de bestaande huisaansluiting en groepenkast. Hier is het beeld voor ZLT-gekoppelde warmtepompen gunstiger dan vaak wordt aangenomen: doordat de COP hoog en stabiel is en geen bijverwarmingselement nodig is, blijft het benodigde aansluitvermogen doorgaans beperkt tot enkele kilowatts. Dat past vaak binnen een bestaande 1x25A of 3x25A aansluiting met moderne groepenkast, anders dan bij all-electric concepten met lucht-/waterwarmtepompen of airco's, waar verzwaring regelmatig wel nodig is. Voor bestaande bouw, waar verzwaring kostbaar is en zelf weer capaciteit vraagt van een net dat al krap is, biedt dit elektrificatie zonder dat de huisaansluiting hoeft te worden aangepast.

Schaalbaarheid en gelijktijdigheidsfactor; de voordelen van ZLT

Los van het netcongestievraagstuk hebben collectieve ZLT-netten nog een ander voordeel: ze zijn uitbreidbaar en onderling te verbinden. Een net kan gefaseerd groeien, van een eerste cluster woningen naar een grotere wijk, en meerdere netten kunnen op termijn aan elkaar worden gekoppeld. Dat maakt gefaseerde verduurzaming mogelijk in plaats van één grote investering vooraf.

Ook de thermische gelijktijdigheidsfactor van de warmtevraag speelt hierbij een rol: doordat niet alle aangesloten woningen op hetzelfde moment hun maximale warmte vragen, kan de centrale bron worden gedimensioneerd op een lager thermisch vermogen dan de som van alle individuele piekvragen zou vereisen. Uitbreidbaarheid en een lager benodigd thermisch vermogen verlagen zo samen de investeringskosten en versterken de businesscase van een collectief ZLT-net.

ZLT-netten bieden dus drie samenhangende voordelen voor de elektrificatie van bestaande bouw: een stabiele COP houdt het elektrisch vermogen laag en voorspelbaar, waardoor de bestaande huisaansluiting meestal toereikend blijft, terwijl uitbreidbaarheid en de gelijktijdigheidsfactor de businesscase van een collectief net versterken. Voor gemeenten, corporaties en netbeheerders die bestaande wijken willen elektrificeren zonder het net te verzwaren, kunnen ZLT-netten in veel gevallen bijdragen aan het aardgasvrij maken van de bestaande bouw.