Bodemenergie en ZLT-netten: een slimme zet in de warmtetransitie

Om de gebouwde omgeving aardgasvrij te maken staan gemeenten en provincies voor een grote uitdaging. Het elektriciteitsnet raakt vol en het investeringsvermogen is beperkt. Vaak wordt er gekeken naar oplossingen met individuele warmtepompen en traditionele warmtenetten. Een ontwikkeling met toenemende aandacht is de toepassing van zeerlagetemperatuurnetten (ZLT-netten), die vaak gecombineerd worden met bodemenergie. Dit is een collectieve en flexibele oplossing, waarmee gebouwen kunnen worden verwarmd én gekoeld, die netbewust kan worden ingepast.

Wat is een ZLT-net?

Een ZLT-net is een netwerk van leidingen onder de grond, waarin water met een zeer lage temperatuur (tussen de 10˚en 30˚C) wordt getransporteerd naar woningen en gebouwen. Het netwerk voorziet gebouwen daarmee van een duurzame bron voor verwarming.
Via een water-/waterwarmtepomp wordt de temperatuur verder opgewaardeerd voor verwarming en warm tapwater. In combinatie met bodemenergie kan er niet alleen mee verwarmd maar ook gekoeld worden.

De bodem biedt een stabiele en efficiënte energiebron voor een ZLT-net, met als voordeel dat de bodem het hele jaar door een vrijwel constante temperatuur heeft. Via bodemlussen of warmte-koudeopslag (WKO) wordt warmte en koude uit de ondergrond benut en waar nodig opgeslagen.

Warmte en koude zoveel mogelijk benut

Ook kunnen lokale restwarmtebronnen, zoals koel- en vriessystemen van supermarkten, de warmte die vrijkomt bij het koelen van servers in datacenters of andere utiliteitsgebouwen op het ZLT-net worden aangesloten. Op deze wijze ontstaat een duurzame voorziening waarin warmte en koude zo veel mogelijk wordt benut, uitgewisseld of opgeslagen voor later gebruik.

Meerdere doelen

Maatschappelijk gezien draagt deze oplossing bij aan meerdere doelen. Voor een comfortabel en gezond binnenklimaat is er toenemende behoefte aan koeling in de zomer, naast verwarming in de winter. Door de inzet van een water-/waterwarmtepomp is de belasting van het elektriciteitsnet zeer beperkt. Zeker in de zomermaanden, door gebruik te maken van passieve koeling (circuleren van koel grondwater i.p.v. actief koelen met elektrische apparaten). Dat helpt om netcongestie te beperken en voorkomt onnodige investeringen in netverzwaring.

Binnen de collectieve verduurzamingsoplossingen die in de pijplijn zitten bij gemeenten, is er een duidelijke verschuiving zichtbaar naar plannen voor lage- en zeerlagetemperatuurnetten. Het aandeel gemeenten dat LT- of ZLT-netten overweegt, steeg van 26% in 2024 naar 44% in 2025 (bron: Nationaal Warmtenet Trendrapport 2026).

Naast de projecten die er in de pijplijn zitten, zijn er in Nederland al verschillende succesvolle toepassingen van bodemenergie en ZLT-netten. Voorbeelden daarvan leest u in deze publicatie van TKI Urban Energy. De uitdaging zit hem dan ook niet in de techniek. De hamvraag is welke keuzes te maken op het gebied van organisatie en financiering voor de aanleg en exploitatie van de systemen. En dat is afhankelijk van de lokale context en het draagvlak onder bewoners en betrokken partijen.

Organische groei mogelijk

Er zijn verschillende manieren om een ZLT-net te ontwikkelen. In een regiemodel wordt op wijk- of buurtniveau vooraf besloten tot de aanleg van een centrale infrastructuur waarop bewoners kunnen aansluiten. Een andere benadering is een gefaseerde ontwikkeling, waarbij wordt gestart met het verbinden van een aantal gebouwen of woningen. Het netwerk kan vervolgens, afhankelijk van de lokale vraag, stap voor stap worden uitgebreid. Hierdoor kunnen de eerste gebouwen al eerder profiteren van duurzame verwarming en koeling.

Bodemenergie en ZLT-netten zijn daarmee niet alleen een technische, maar ook een strategische oplossing voor een flexibel, toekomstbestendig energiesysteem. Daarom verdienen ze aandacht in de afwegingen voor de warmtetransitie, zodat, afhankelijk van de lokale situatie, de best passende oplossing kan worden gekozen.